Poëzie

BOEKEN NR. 11, OKTOBER 2016

Jan Kuijper: Aanmatigingen

door Dirk De Geest

Jan Kuiper bekleedt al jaar en dag een aparte plaats in de Nederlandse poëzie. Hij publiceert niet zoveel – nog geen tien dichtbundels over een periode van veertig jaar --, en daarenboven blijft hij zweren bij de sonnetvorm. Op die manier positioneert hij zich wars van alle innovatieve, laat staan modieuze tendensen in de recente poëziegeschiedenis. Tegelijk is hij geen klassiek dichter in de gebruikelijke zin van het woord. In plaats van zich te richten op de exploratie van zijn eigen leven en dat om te zetten in algemene waarheden, schrijft Kuiper bewust in de schaduw van voorgangers en tijdgenoten. Hij zweert bij het aloude ideaal van de imitatie, hoezeer dat ook in onze moderne tijden verguisd wordt.

Dat besef te werken in een lange traditie wordt door Kuiper overigens bijzonder letterlijk genomen. In zijn eerdere bundels schreef hij een groot aantal ‘tomben’, verzen voor eerbiedwaardige voorgangers uit het verleden. Hij creëert omzeggens monumenten van taal, die de overledenen levend moeten houden. Daarbij streeft Kuiper ernaar om in zijn eigen sonnetten zoveel mogelijk van zowel de thematiek als de taal van die voorbeelden te laten doorklinken. Op die manier ontstaat een bijzonder intrigerend samenspel tussen het idioom van de ‘andere’ dichter en de ‘stem’ van de eigentijdse dichter die daar onmiskenbaar in doorklinkt. Uiteraard getuigt zo een werkwijze van een bijzonder grondige vertrouwdheid met de literatuurgeschiedenis en van een groot poëtisch vakmanschap.
 
In zijn zopas verschenen bundel, Aanmatigingen, wijkt Kuiper gedeeltelijk van dat principe af, en toch weer niet. In plaats van overleden modellen bundelt hij nu een aantal sonnetten waarin actuele collega’s centraal staan. De dichter beschouwt zijn verzen als evenveel ‘Albumbladen’, eerbetuigingen die lang geleden in een soort van poëziealbum werden neergeschreven. Tegelijk is Kuiper zich bewust van het dubbele van zijn onderneming. Zeker bij nog werkzame dichters heeft zo een visie iets van een autoritaire ingreep, een ‘aanmatiging’. Wie is hij immers om zich een ander dichter toe te eigenen (ook al een titel van een van zijn vorige bundels)?
 
In dit geval gaat het om een bijzonder divers amalgaam aan dichterlijke collega’s. De bundel opent met albumbladen voor Leonard Nolens en A.F.Th. van der Heijden, twee duidelijk bewonderde figuren. Bij Nolens wordt de hardheid van zijn liefdestaalgebruik geïmiteerd, bij Van der Heijden zowel de uitbundige pathetiek als de tragiek van Tonio, het boek voor zijn overleden zoon. Daarna volgt een catalogus van namen en albumbladen die vooral de veelzijdigheid van Kuipers lectuur laat zien. Naast figuren als Ter Balkt of Gerlach duiken ook Lampe, Lecompte of Meuleman in deze bonte verzameling op. Niet alle gedichten zijn even geslaagd, maar de bundel geeft wel een verdienstelijke inkijk in hoe dichters te werk gaan, en hoe een andere dichter zich daardoor laat inspireren. Vooral het spel van stem en tegenstem is boeiend. Tegelijk is dit een bundel die zich haast vanzelf richt tot een beperkte incrowd van lezers die al vertrouwd zijn met het werk van de figuren die Kuiper oproept. 

Amsterdam : Querido 2016, 38 p. ISBN 9789021403625 

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 1, JANUARI 2019

Grand Hotel Europa

Ilja Leonard Pfeijffer

Het verlichte hol

Max Blecher

Melancholie I

Jon Fosse

Mooi doodliggen

A.F.Th. Van der Heijden

Onder de Drachenwand

Arno Geiger

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 1, JANUARI 2019

Ans & Wilma verdwaald

Alice Reijs, Ariane van Vliet, Kaatje Vermeire (ill.)

En ik was zijn held

Rindert Kromhout

Hoi, ik ben een lijn. De wonderbaarlijke architectuurverzameling van Het Nieuwe Instituut / Hoi, jij bent een ontwerper. Een doeboek voor de ontwerpers van de toekomst

Behrang Mousavi en Jan Paul Schutten / Hannah Piksen en Annemiek Snelders

Van liefde en verlangen

Imme Dros, Harrie Geelen (ill.)

Zo kreeg Midas ezelsoren. De mooiste metamorfosen van Ovidius

Maria van Donkelaar, Sylvia Weve (ill.)

naar overzicht


‚Äč
ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri