Etnische fotografie

NR. 2, FEBRUARI 2015

Nomadische eenzaamheid: De fotografie van Jeroen Toirkens

door Kris van Zeghbroeck

De Nederlandse fotograaf Jeroen Toirkens (1971) studeerde aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag voor hij aan de slag ging als freelancefotograaf. Hij heeft een grote affiniteit met sociale documentaire fotografie en een aantal van zijn foto-essays zijn in de internationale pers verschenen. Vooral het project ‘Nomadslife’, waarin hij de nomadische volkeren van het noordelijk halfrond documenteert, heeft een sterke stempel gedrukt op Toirkens oeuvre.

Wat begon met een bezoek aan Turkse nomaden in het Bolkar gebergte resulteerde in een fascinatie voor het traditionele zwervende bestaan van nomadische volkeren en de sociaaleconomische en klimatologische problematiek waarmee deze vandaag geconfronteerd worden. ‘Ik wil laten zien hoe nomaden aan het begin van de eenentwintigste eeuw leven, omdat het een levenswijze is die onder constante druk staat en constant verandert.’

Wat Toirkens mateloos boeit, ‘is de manier van leven van mensen die duizenden kilometers van elkaar vandaan wonen, maar toch dezelfde gebruiken hebben. Dat komt door hun gemeenschappelijke oorsprong. Het hart ligt in Centraal-Azië, in plekken als Kirgizië, Altai en Mongolië, van waaruit volkeren zich noordwaarts verspreid hebben naar Siberië en Lapland, en oostwaarts, via de Beringstraat, naar Noord-Amerika, Canada en Groenland.’

Zo fotografeerde Toirkens in een twaalftal reizen de Sami, Nenets, Yorük, Kirgiezen, Altai/Kazakh, Khalkh/Gobi, Dukha en Inupiat. Zij vonden hun neerslag in de hoofdstukken ‘Asia’, ‘Dukha’, ‘Arctic’ en ‘Inuit’ van het boek Nomad (Lannoo, 2011, 2013), dat het project ‘Nomadslife’ voor een breed publiek ontsloot.

In 2012 ontving Toirkens voor dit project de Canonprijs voor het meest innoverende fotoverhaal: ‘A project that, in these hectic times, stresses that a long focus on one issue leads to new insights, knowledge and images that transcend clichés in a superior way.’ Gemengd in kleuren en zwart-wit brengt het boek een getuigenis van het dagelijkse leven in afgelegen streken waar traditie en moderniteit vaak hand in hand gaan.

In zijn begeleidende essay besluit correspondent Jelle Brandt Corstius (die Toirkens op een viertal reizen vergezelde, maar zich vooral toespitst op de reis naar de Alaska Inupiat): ‘Het is goed mogelijk dat de echte nomadische manier van leven ten dode is opgeschreven. Door klimaatverandering en urbanisatie, en simpelweg omdat het nomadische bestaan zwaar is. Maar vooruitgang hoeft niet per se een vernietiging van nomadische tradities te betekenen.’

Toirkens heeft wel vaker de gewoonte om er met een journalist in zijn kielzog op uit te trekken. In het geval van zijn recentste fotoboek Solitude gaat het om Scandinavië-correspondent Petra Sjouwerman, die voor het verslag zorgt van een reis langs de weinig bekende Barentsz-weg uit 1993.

Het gaat hier om een samenwerkingsproject tussen Noorwegen, Zweden, Finland en Rusland om de ontsluiting van de noordelijke regio te bevorderen, met een onderlinge verbinding tussen het Noorse Bodø en het Russische Moermansk. De naam is afkomstig van de Nederlandse ontdekkingsreiziger Willem Barentsz, naar wie de zee vernoemd is die Noorwegen met Rusland verbindt.

Deze bijna drieduizend kilometer lange roadtrip voert Sjouwerman en Toirkens door een euforisch uitgestrekt, maar ook vaak deprimerend, troosteloos landschap, waarin ze regelmatig peilden naar de emoties en drijfveren van de plaatselijke bevolking. Dit documentaire fotoreisboek op klein formaat werd volledig in kleuren vastgelegd en geeft een beeld van het winterse landschap en de plaatselijke bevolking langs de poolcirkel. Perspectief, contrastwerking en het belichten van het alledaagse in het bijzondere spelen een rol in de beeldvorming van Toirkens.

Voor zijn nieuwste fotoboek, Borealis (2020), vormt Toirkens opnieuw een team met Jelle Brandt Corstius, die hem vergezelde op een ....
Borealis - Life in the WoodsVerplaatst naar begin 2021
Het belang van de bossen op onze planeet was nooit duidelijker dan nu. Het zijn de bomen die de enorme uitstoot van CO2 uit onze atmosfeer filteren. Fotograaf Jeroen Toirkens (1971) en journalist en televisiemaker Jelle Brandt Corstius (1978) hebben voor hun project Borealis de afgelopen vier jaar de bossen van de zogenaamde boreale zone bezocht. Deze boreale zone is een cirkel van voornamelijk naaldbossen, die zich uitstrekt over de noordelijke delen van Europa, Azië en Amerika. Dertig procent van alle bomen staat in de zone en zijn essentieel voor het behoud van de ecologische balans op aarde. Ze zetten op grote schaal CO2 om in zuurstof. Toch is minder dan twaalf procent van deze bossen beschermd gebied en worden ze bedreigd van allerlei kanten: commerciële houtkap, kwetsbaarheid van nieuwe aanplant en woekerende bosbranden, zoals afgelopen zomer in Siberië.
Jeroen Toirkens en Jelle Brandt Corstius hebben voor Borealis gezocht naar de verhalen van de bossen en van de mensen die ze bewonen. Nu de effecten van klimaatverandering steeds duidelijker te zien en te voelen zijn, is het belangrijk deze verhalen te vertellen. De beelden van Toirkens getuigen van de eeuwenoude mythische aantrekkingskracht van de bossen, maar tonen ook de manieren waarop de bewoners van de boreale zone hun leefgebied behandelen en beschermen. De tentoonstelling in Fotomuseum Den Haag toont alle acht hoofdstukken van het project, tot en met het niet eerder getoonde persoonlijke sluitstuk van Toirkens en Brandt Corstius in Alaska.
Jeroen Toirkens (fot.), Jelle Brandt Corstius: Borealis, Lannoo Tielt, 2020, 255 p., ill. ISBN 9789401452373

Jeroen Toirkens (fot.), Jelle Brandt Corstius: Nomad, Lannoo Tielt, 2013, 207 p., ill. ISBN 9789020995985

Jeroen Toirkens (fot.), Petra Sjouwerman: Solitude, Lannoo Tielt, 2013, 159 p., ill. ISBN 9789401412360

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 1, JANUARI 2021

Ik ben er niet

Lize Spit

Italo Svevo

Bekentenissen van Zeno

Kraai. Uit het leven en de liederen van de kraai

Ted Hughes

Tuimelingen : over leven, kust en kijken

Bernard Dewulf

Wildevrouw

Jeroen Olyslaegers

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 1, JANUARI 2021

Bethany en het beest

Jack Meggitt-Phillips, Isabelle Follath (ill.)

De klusjesman. Een internationale politieke thriller

Øyvind Torseter

De wind en wij

Claudia Jong, Kristof Devos (ill)

Het jungleboek

Rudyard Kipling, Daan Remmerts de Vries (bew.), Mark Janssen (ill.)

Wat is kunst? Begin een eiland…

Ted van Lieshout

naar overzicht


ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri