Vertaald proza

BOEKEN NR. 8, SEPTEMBER 2018

De lichamelijke verwerking van lijden: Het empathische proza van Leslie Jamison

door Kris van Zeghbroeck

Leslie (Sierra) Jamison (1983) werd geboren in Washington DC en groeide op in Pacific Palisades een begoede kustwijk van Los Angeles. Haar vader is een econoom en haar moeder doceert gezondheidszorg en voedingsleer. Leslie groeide op met twee oudere broers. Na de scheiding van haar ouders toen ze elf was, leefde ze bij haar moeder.

Verlatingsangst, onzekerheid en een grote nood aan bevestiging door mannen zijn het gevolg van de verbroken band met haar vader. Ze beschouwt dat wel maar als een deel van het verhaal dat tot alcoholisme leidde. Het feit dat geestesziekte en alcoholisme sterk aanwezig zijn in haar familiestamboom wordt ook sterk benadrukt.

Vanaf haar dertiende ontdekte Jamison alcohol en vanaf haar vijftiende dronk ze zich regelmatig bewusteloos. Aan de University of Iowa begon ze elke dag te drinken in het zog van haar schrijversdroom en al de alcoholische schrijvers die haar vooraf gingen. Toch was ze een ‘high-functioning alcoholic’. Ze ging drinken met vrienden, dronk thuis alleen nog een stuk door en stond de volgende dag om vijf uur op om te werken, terwijl de anderen hun roes uitsliepen.

Ze studeerde Engels aan Harvard College (de auteur Uzodimna Iweala was een klasgenoot) en gradueerde met een thesis over incest in het oeuvre van William Faulkner. Aan de Iowa Writers' Workshop haalde Jamison een Master in Fine Arts, waarna ze een doctoraat Engelse literatuur haalde aan Yale University met de dissertatie The Recovered: Addiction and Sincerity in 20th Century American Literature (2016).

2010 werd een breekpunt in haar leven. Na verschillende mislukte pogingen om te stoppen met drinken, ging ze op haar zevenentwintigste in zee met Alcoholics Anonymous (AA). Sindsdien is ze nuchter en een echte believer in de superioriteit van het nuchter zijn. Voor haar is nuchter geschreven literatuur kwalitatief altijd beter dan literatuur geschreven onder invloed van een of ander genotsmiddel.

De mythe dat echte schrijvers drinken mag gerust doorprikt worden, maar haar doctrine van nuchter zijn en de kracht van de AA grenst aan het religieuze. Zo lijkt het of ze zich een onvoorwaardelijke geloofsovertuiging opgelegd heeft om op het rechte pad te kunnen blijven. Begrijpelijk, één borrel kan alles weer aanzwengelen, maar nu trekt ze de hele (literaire) wereld mee in bad om haar ontwennig te sublimeren.

Feit blijft dat een groot deel van haar studies en haar debuutroman The Gin Closet (2010, De gin-kast) in een waas van alcohol gehuld zijn. De roman bleef onder de radar tot Jamison met haar essaybundel The Empathy Exams (2014, Examens in empathie) internationaal doorbrak. Een fusie van memoires, reportage en kritiek die als bruisend en vernieuwend ervaren wordt (‘The next thing in non-fiction’). Een formule die met een hoog memoires-gehalte doorgetrokken wordt naar haar nieuwste boek: The Recovering. Intoxication and its Aftermath (2018, Ontwenning. Over alcohol, bedwelming en herstel).

Jamison woont in Brooklyn en is gehuwd met de schrijver Charles Bock (1969) bekend van de roman Beautiful Children (2008)). Samen hebben ze een dochter en een stiefdochter uit Bocks vorige huwelijk. Bocks vorige vrouw, Diana Colbert, stierf eind 2011 aan leukemie.

Sinds 2015 doceert Jamison non-fictie aan Columbia University. Dit gegeven gecombineerd met de evolutie binnen haar werk van fictie naar non-fictie geven aan dat literaire non-fictie haar oeuvre sterk zal blijven bepalen. Ook al blijft de deur naar fictie open staan en heeft ze binnen beide disciplines een sterke, oeuvreverbindende interesse voor de manier waarop het menselijk lichaam ervaringen verwerkt.

‘I had always thought of myself as a fiction writer, and that identity pretty much carried me through the entire course of my first novel. It was in the process of writing my second novel that I started writing essays. It was really frustrating for me to kind of get a beat on it, get some sense of its pulse, so I found myself following little escape hatches into nonfiction projects. Also, nonfiction lends itself more easily to certain kinds of conversations. It feels like a beginning to a set of conversations rather than a transactional, ‘I’ve written this and now I gave it to you’’. (New Journal)

(Lees verder na illustratie: detail cover De gin-kast)



De roman De gin-kast werd pas in het Nederlands vertaald na het succes van de essaybundel Examens in empathie. Alcohol staat al centraal van in de titel van het boek waarin Stella en haar tante Tilly (Matilda) afwisselend het woord nemen. Twee generaties van vrouwen die met de leegheid van hun bestaan worstelen.

Door de zorg voor haar aftakelende grootmoeder (Oma Lucy) ontdekt Stella toevallig het bestaan van haar tante, al die jaren verzwegen door haar dominante moeder Dora. Matilda verliet op jonge leeftijd haar familie om een betekenisvol leven te zoeken maar kwam terecht in de underground van Nevada en belandde in een neerwaartse spiraal van verslaving.

Na de dood van Oma Lucy gaat Stella haar tante opzoeken die in een trailer woont aan de rand van de woestijn. In de zorg voor elkaar groeit een band tussen de zwaarlijvige alcoholicus Tilly en haar van anorexia herstellend nicht. Beiden zijn fragiel en balanceren op de rand van de afgrond. Ze kunnen elkaar niet redden maar door samen in dialoog te gaan weten ze elkaar staande te houden en het leven zoals het is te trotseren.

In Jamisons terugkerende thematiek van ‘eating disorders, alcoholism, prostitution, abandonment, abortion, incest, depression and suicide’ zitten ook de essays van Examens in empathie vervat: ‘I write about food. I write about ‘being a woman’. I write about varieties of sadness that elude our practices of naming and reckoning. I write about the body, always. I can’t get away from it’. (simonandschuster.com)

‘I’m really interested in how physical bodies shape experience—that’s all over my fiction and nonfiction. In my novel, there are dramas on the level of the body, like an eating disorder or an addiction. In my essays, I write about disease and empathy in a medical context. That attention to bodies is evident in craft too.’ (New Journal)

Zelf verbindt ze die terugkerende obsessie met het autobiografische karakter van haar werk. In die zin lijkt het voortdurend opzoeken van en schrijven over persoonlijk gerelateerde thema’s een vorm van therapie en confrontatie met het verleden. Dialoog staat daarbij centraal of die nu verloopt tussen personages, tussen haar en de uit het leven geplukte mensen die ze verwerkt in haar essays of haar sessies bij Alcohol Anonymous, die een belangrijk deel uitmaken van haar memoires en culturele geschiedenis Ontwenning.

(Lees verder na illustratie: detail cover Examens in empathie)



De mengeling van memoires, reportage en kritiek in de elf essays van Examens in empathie heeft Jamison een brede en internationale basis gegeven voor haar publicaties. Eigen pijn en de pijn van anderen, zowel fysisch als psychisch, en het inlevingsvermogen van de ander staan centraal in deze bundel. Introspectie, schuld en angst spelen een belangrijke rol in deze exploratie van pijn, empathie en vertrouwen.

'Trust always matters, but it especially matters when you're writing about pain. You're trusting your readers with the story of something that hurt you--or something that hurt someone else--so you also trust them to follow, to push back, to connect. Trust keeps preaching at bay: juxtaposition and subjective confession are alternatives to polemic.’

Een essay blijft echter een constructie, een voorstelling van de feiten vanuit een bepaalde invalshoek. ‘Niets menselijks is mij vreemd’ (Terentius), maar voor Jamison blijft het raden in hoeverre ze iemands ervaringen kan peilen: ‘Nothing human is alien to me is what the book's epigraph says (and also a tattoo on my arm) but the truth is--things remain alien. Inevitably. Insolubly.’ (Harper’s Online)

Met de ontroerende memoires Ontwenning als voorlopig sluitstuk, gebaseerd op haar 'unsexy' doctoraat voor Yale University (het uitgebreide notenapparaat en de gestoffeerde bibliografie zijn daarvan getuige), kiest Jamison resoluut voor nuchter-zijn.

Angst om na de alcohol geen inspiratie meer te vinden om te kunnen schrijven, is een vicieuze cirkel voor veel schrijvers. Jamison doorbreekt die patstelling door haar nieuw verworven nuchter-zijn als een superieure levenshouding te belijden, die niet voor iedereen is weggelegd. Een haast religieus geloof dat haar op het rechte pad houdt.

Verloochening van de geïntoxiceerde manier van schrijven ligt aan het hart van dit boek omdat daarin de impuls om over zichzelf te schrijven en de impuls om te drinken onlosmakelijk verbonden zijn. Deze visie is bepalend voor de manier waarop ze haar voormalige alcoholische voorbeelden benadert en van hun voetstuk haalt, zowel van de gerenommeerde Iowa Writer's Workshop als daarbuiten.

Zelfs voor een nuchtere auteur biedt het onderwerp van verslaving en ontwenning een onstuitbare stuwkracht. Jamison excelleert in het beschrijven van de persoonlijke gevoelssfeer. Maar voor de nodige afstand, nuance en beschouwing over de leefwereld van bekende alcoholische schrijvers moeten we uiteindelijk bij Olivia Laings Het uitstapje naar Echo Spring : Waarom schrijvers drinken aankloppen, een van de bronnen uit haar lijvige literatuurlijst.

Leslie Jamison: The Recovering, Granta London, 2018, 534 p. ISBN 9781783781522

Leslie Jamison: Ontwenning, Hollands Diep Amsterdam, 2018, 524 p. ISBN 9789048825455. Vertaling van The Recovering door Gerda Baardman en Bart Gravendaal. Distributie OverAmstel Uitgevers

Leslie Jamison: De gin-kast, Hollands Diep Amsterdam, 2016, 301 p. ISBN 9789048825431. Vertaling van The Gin Closet door Lucie Schaap en Maaike Bijnsdorp. Distributie OverAmstel Uitgevers

Leslie Jamison: Examens in empathie, Hollands Diep Amsterdam, 2015, 317 p. ISBN 9789048825431. Vertaling van The Empathy Exams door Maaike Bijnsdorp en Lucie Schaap. Distributie OverAmstel Uitgevers

(Illustratie: detail foto Leslie Jamison (Beowulf Sheenan) uit The Recovering)





deze pagina printen of opslaan



ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri