Nederlands proza

BOEKEN NR. 8, SEPTEMBER 2017

Tomer Pawlicki: Dankzij de oorlog

door Tom Rummens

Is de oorlog ergens goed voor geweest? Ja, uiteraard, zegt Tomer Pawlicki, hoofdpersonage en alter ego van schrijver Tomer Pawlicki, in diens debuutroman Dankzij de oorlog. Ja, eenvoudigweg omdat Pawlicki helemaal niet had bestaan als de oorlog er niet geweest was. Zonder de oorlog had Pawlicki’s Joods-Poolse grootvader nooit ondergedoken bij de Poolse, niet-joodse vrouw die later zijn grootmoeder zou worden. Ze zouden elkaar nooit hebben leren kennen, nooit verliefd geworden zijn op elkaar, ze zouden bijgevolg nooit zijn moeder hebben verwekt en dus ook Tomer zou nooit hebben bestaan. In die zin is de oorlog, zeker vanuit het perspectief van Tomer Pawlicki, dus wel degelijk ergens goed voor geweest.
 
In Dankzij de oorlog voert Pawlicki zijn alter ego op als een personage dat dit soort vragen niet aflatend afvuurt. Op zichzelf, zijn moeder, en niet in het minst ook met zijn grootmoeder, waarmee hij een uitgebreide briefwisseling heeft. De brieven vormen inhoudelijk de ruggengraat voor het boek. Ze leggen het verschil in perspectief bloot tussen de grootmoeder, die de oorlog meemaakte, en Tomer, die drie generaties later leeft, in Amsterdam woont, een toneelopleiding volgt en op een heel andere manier naar dit alles kijkt. Want daarover gaat het in Dankzij de Oorlog: over herinneren en vergeten, over de bespreekbaarheid of onbespreekbaarheid van de Holocaust, over perspectief. De grootmoeder verwijt Tomer roekeloosheid en gebrek aan respect. Tomer verwijt zijn moeder dat ze blijft hangen in het verleden.

Uiteindelijk gaat Tomer op reis naar Israël. Nu ja, op reis, hij zal er een hoogst eigenaardige medische behandeling ondergaan in de hoop zijn chronische darmontsteking de kop in te drukken. Het wordt een bevreemdende kennismaking met een land waar hij maar weinig mee heeft. Het is een confrontatie met het verleden en met het andere, en vooral ook een bevestiging voor het feit dat Tomer vooral zijn eigen weg moet gaan. Hij ontmoet er een paar verre familieleden tijdens een begrafenis, maar meer dan wat verplichte beleefdheden worden er niet uitgewisseld.
 
Pawlicki’s boek blinkt uit in branie en humor. De personages zijn onvergetelijk. Met een groot gevoel voor hilariteit, absurdisme en schaamteloosheid schetst Pawlicki de protagonisten van zijn verhaal. Tomer zelf, een onbevangen, kritische jongeman die zich probeert te onttrekken aan wat hem meegegeven is. Zijn moeder, een vrouw die de liefde van haar zoon constant bevestigd wil zien, waardoor de twee in een verstikkende maar liefdevolle relatie van voortdurend aantrekken en afstoten zitten. Ze spreekt met een Pools accent, dat door Pawlicki fonetisch opgeschreven wordt. ‘Moi. Vanaf deze mand ga je hoer betalen. Jij bent hier niet mer op vakantie. Ja?’ Zijn vader, ‘een soort Poolse André Hazes’, een dronkaard die allang aan de kant gezet is door de moeder maar die dat feit nog steeds niet echt lijkt te hebben begrepen: hij is een soort vriend aan huis geworden, staat te pas en te onpas toch weer aan de voordeur en schuift indien mogelijk maar al te graag aan tafel wanneer de soep wordt geserveerd.
 
Dankzij de oorlog is een geweldig boek. De humor doet soms denken aan die van Arnon Grunberg: scherp, meedogenloos, geestig en zonder compromissen. De personages worden weliswaar met ruwe pennentrekken neergezet, maar worden toch nooit karikaturaal. En bovenal: Pawlicki haalt een thema aan dat door het verstrijken van de tijd onvermijdelijk opnieuw, en op een andere manier, weer aan de orde is. Hoe herdenken we vandaag de dag de oorlog, de gruwel van de holocaust? Hoe spreken we erover? Wat is taboe? Zijn er nog taboes? Mag er gerelativeerd worden? Nu de laatste generatie die de oorlog bewust heeft meegemaakt, stilaan aan het verdwijnen is, worden deze vragen op een nieuwe manier heel relevant.
  
Tomer Pawlicki: Dankzij de oorlog, Ambo/Anthos, Amsterdam 2017, 238 p. ISBN 9789026331879. Distributie VBK België


deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 10, NOVEMBER 2017

Antigone in Molenbeek

Stefan Hertmans

De vrouw met het rode haar

Orhan Pamuk

Een zachte hand

Leïla Slimani

Hotel Moederland

Yusuf Atılgan

Zuivering

Tom Lanoye

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 10, NOVEMBER 2017

Brobot

James Foley

Helemaal aan de rand van mij, ben jij

Agnès de Lestrade, Valeria Docampo (ill.)

Twintig parels

Ed Franck, Martijn Van der Linden (ill.)

naar overzicht


ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri