VSB Poëzieprijs 2018

BOEKEN NR. 2, FEBRUARI 2018

Joost Baars: Binnenplaats

door Dirk De Geest

De debuutbundel van Joost Baars is het product van een intelligent dichter, die precies weet waar hij mee bezig is. Dat blijkt al uit de opbouw en de keuze van enkele relevante motto’s (ontleend aan filosofen-theologen maar ook aan verwante dichters), maar nog het meest uit de zorg die aan de verwoording en de structuur van deze verzen is besteed. Baars legt blijkbaar een voorkeur aan de dag voor tweeregelige strofen, maar de bundel bevat ook andere strofevormen en occasioneel zijn er zelfs voorzichtige typografische experimenten. Kortom, het vakmanschap van de dichter en zijn doordachte project valt op iedere bladzijde te onderkennen. Die aandacht voor het poëtische metier komt al naar voren in het eerste programmatische gedicht, waar het schrijven van lyriek wordt geassocieerd met een tapijt of een baby, maar tevens in verband wordt gebracht met de kosmische wormgaten of de zwaartekracht. Het dichterlijke ik is, met andere woorden, zelfbewust maar tegelijk blijft het zich ook bewust van de bescheiden plaats die het inneemt in een globale ordening.
 
Dezelfde aandacht voor de vorm en voor details valt ook op bij de manier waarop de dichter aan klassieke thema’s een nieuw accent geeft. Details en gebeurtenissen worden op een pregnante manier verwoord, vaak zo dat ze symbolisch extra betekenis krijgen. De gedragen toon van het vers onderstreept dat rituele karakter van de poëtische taal, en de vele enjambementen en verspringingen voegen haast allemaal iets aan die betekenissen toe. De lezer moet immers voortdurend halt houden tijdens de lectuur, waardoor geïsoleerde elementen extra aandacht krijgen.
 
Die vakkundige schrijfpraktijk krijgt al meteen monumentaal gestalte in de titelreeks van de bundel, ‘Binnenplaats’. In de gedichten wordt telkens een ‘Jij’ aangesproken (met hoofdletter), die duidelijk goddelijke trekken heeft maar niet meteen vanzelfsprekend is. Die Jij is beurtelings het object van liefde en fascinatie, maar evenzeer van tegenspraak en weerstand. De dood is in deze verzen overigens nooit veraf, met onder meer een in memoriam voor de dichter-criticus Hans Groenewegen en de allusies op een levensbedreigende ervaring van een geliefde vrouw. Tegelijk valt de vertrouwde, haast intiem-hymnische toon van deze verzen op. Die aanwezigheid van wat men geleerd ‘het transcendente’ zou kunnen noemen – het geloof in iets absoluuts dat bij momenten religieuze contouren krijgt – is ook in de andere afdelingen van de bundel merkbaar. De binnenplaats wordt daardoor niet alleen een symbool voor het ik, maar ook een ruimte die de aandacht vestigt op de lucht, op de hoogte, op het andere.
 
Toch is deze lyriek allesbehalve narcistisch. Integendeel, zoals in de eerste reeks vrijwel alle aandacht uitgaat naar het aanroepen van de ‘Jij’ treedt de dichter doorlopend in gesprek met anderen. Zo figureren verderop uiteenlopende figuren als Karl Marx, Hannah Arendt maar ook Tom Waits. Dat leidt tot laconieke ontmoetingen met hun persoon en hun ideeën. Boeiend is vooral de manier waarop persoonlijke contacten worden geëvoceerd, alsof de dichter rechtstreeks met hen in contact kan staan. Net zoals in de titelreeks is die aanspreking een centrale stijlfiguur om de lezer zoveel mogelijk bij de in de gedichten opgeroepen sfeer te betrekken.
 
In dat verband is het tegelijk typerend en opmerkelijk dat Baars in zijn debuut ook vertalingen heeft opgenomen van enkele klassieke sonnetten van de religieuze Engelse dichter G.M. Hopkins, waarin de wanhoop wordt uitgezongen. Qua toon en idioom wijken deze verzen duidelijk af van de eigen gedichten, maar inhoudelijk vormen ze omzeggens de logische uitloper van wat de dichter intens bezighoudt. De slotreeks laat dan weer een zeker vertrouwen zien in het bestaan en de toekomst. Hier worden allerlei vogels aangesproken, want hun leven roept bij het dichterlijke ik allerlei vragen op.
 
Baars heeft naar eigen zeggen lang gewerkt aan dit debuut, en die incubatieperiode heeft duidelijk vruchten afgeworpen. Hier komt een voldragen dichter aan het woord. Zowel formeel als inhoudelijk bereikt hij een diepgang die men niet zo vaak bij een debuutbundel aantreft. Tegelijk vallen ook wel verschillen op, die erop wijzen dat de dichter in volle ontwikkeling is. Mede daardoor lijkt Binnenplaats nog maar de prelude op het oeuvre dat moet volgen. Alweer een dichter om in de gaten te houden, dus. Baars was met Binnenplaats laureaat van de VSB Poëzieprijs 2018, de 24ste en laatste editie.
 
Joost Baars, Binnenplaats. Van Oorschot, Amsterdam 2017, 89 p. ISBN 9789028261877. Distributie Elkedag Boeken.

Meer besprekingen over VSB Poëzieprijs 2018
 

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 9, OKTOBER 2018

Blinde drift

Belinda Bauer

De rover

Robert Walser

Heel de tijd

Leo Pleysier

Onder een koperen hemel

Stefan Hertmans

Zeiseman

Martha Heesen

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 9, OKTOBER 2018

De invloed van Gregie De Maeyer (1951-1998) op de (Vlaamse) jeugdliteratuur

‘Het wezen van de dingen vervaagt naarmate het zichtbaar wordt’

De slaapster en de spintol

Neil Gaiman, Chris Riddell (ill.)

Op zoek naar Stella

Gerda Dendooven

Rivieren

Peter Goes

Tegenwoordig heet iedereen Sorry

Bart Moeyaert

naar overzicht


‚Äč
ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri