Non-fictie

BOEKEN NR. 5, MEI 2018

Elisabeth Marain: De laatste vlucht naar Havana. Het verhaal van een vriendschap

door Jooris van Hulle

In De laatste vlucht naar Havana blikt Elisabeth Marain terug op de reis die ze in 2005 samen met Mireille Cottenjé (in het boek: Mirij) maakte naar Cuba. Met haar boek komt Marain, twaalf jaar na het overlijden van haar vriendin, de belofte na dat ze ooit over hun laatste gezamenlijke reis zou schrijven. Schroom, terughoudendheid deden haar telkens weer ‘het weerbarstig onderwerp’ uit de weg gaan. Maar, zo noteert zij direct daarop:  
 
‘Naarmate de tijd verstreek knaagde het gevoel dat ik haar tekortdeed. Ik mocht niet toelaten dat alle beelden, vertrouwelijkheden, indrukken die wij samen hadden gedeeld, op de schroothoop van de vergetelheid zouden belanden.’

En ook persoonlijke motieven van de kant van Marain zelf speelden mee: de tijd tot stilstand brengen, vanuit het besef dat die tegen een razendsnel tempo aan haar voorbij giert. De reis naar Cuba staat in het teken van de onafwendbare dood. Als Mirij, bij wie darmkanker is vastgesteld, maar na de eerste behandeling ervan genezen wordt verklaard, koste wat het kost samen met haar hartsvriendin naar Cuba wil afreizen, wordt het plan om er weer eens samen op uit te trekken, uitgewerkt. Terugblikkend op wat toen onuitgesproken bleef tussen hen, blijft Marain nu met het gevoel zitten dat er iets niet klopte. Het gespeelde optimisme van Mirij, ondanks de zeurende buikpijn, haar koppige ontkennen dat er meer aan de hand zou kunnen zijn: het blijft als een schaduw – de schaduw van de dood – hangen over hun ervaringen in het land van Castro:  
 
‘Er waren momenten dat we elkaar vluchtig bekeken, ik om te weten hoe zij zich voelde, zij om te weten of ik haar doorhad.’
 
Gaande de reis en de soms moeizaam verlopende zoektocht naar goedkope privélogies, weet Marain een en ander te plaatsen, zeker nu ze na meer dan een decennium alles in het juiste perspectief kan plaatsen:
 
‘Constant van het ene punt naar het andere bewegen hield de dood op afstand, zo kan ik haar houding allicht verklaren.’
 
Binnen het kader van deze aanpak wordt De laatste vlucht naar Havana meer dan een reisverslag. Marain heeft weliswaar oog en oor voor wat zich in Cuba afspeelt, focust op de Cubanen die hun weg kruisen (een mooi voorbeeld hiervan: ‘twee vrouwen die opzichtig de wereld van het trage ritme zegenden’), mensen daarnaast die hoe dan ook moeten zien te overleven en daartoe vaak buiten de lijntjes van de door het regime opgelegde verplichtingen moeten kleuren.
 
Boven dit alles hangt het besef dat zij optreedt als ‘figurant in het theater van de dood’: steeds meer moet Mirij toegeven dat zij de fysieke inspanning niet meer aankan en dat ze uiteindelijk met spoed gerepatrieerd dient te worden. Twaalf dagen na hun terugkeer in België – beiden met een aparte vlucht, want een gezamenlijke terugkeer kon niet worden geregeld – neemt Mirij, omringd door haar kinderen, afscheid van het leven.
 
‘Drie mannen staan voor de deur. Met schroom worden ze binnengelaten. Een van hen draagt een koffertje. Erin zit de bevrijdende dood.’
 
Een bevrijding voor Mirij, en met het boek dat Elisabeth Marain aan haar vriendin wijdt, al even nadrukkelijk een bevrijding voor de schrijfster.
 
Elisabeth Marain, De laatste reis naar Havana, Amsterdam, Balans 2018, 222 p.
ISBN 9789460038198. Distributie Pelckmans Uitgevers 

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 7, JULI 2018

1793

Niklas natt och Dag

Bij storm aan zee

Philipp Blom

Jouw huid

Jeroen Theunissen

Spoken in Moskou

Joseph Roth, Gerda Dendooven (ill.)

Zus

Jan Lauwereyns

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 7, JULI 2018

Blokje om

Judith Vanistendael

Het leven achter de dingen

Daan Remmerts de Vries

Kwie kwie kwie kwie kwie

Camilla Dreef, Liset Celie (ill.)

Nu is later vroeger. Een boek over de tijd

Joke van Leeuwen

woorden temmen, 24 uur in het licht van Kila&Babsie

Kila van der Starre, Babette Zijlstra

naar overzicht


‚Äč
ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri