Nederlands proza

BOEKEN NR. 2, JANUARI 2019

Hans Boland: Vaderinstinct

door Ine Kiekens

Het moederinstinct wordt door weinigen ontkend, maar bestaat er ook zoiets voor vaders? Voor bekroond vertaler en auteur Hans Boland is dit een onzinnige vraag: met de titel van zijn recentste roman, Vaderinstinct, onderstreept hij de legitimiteit van dit concept en eist hij een dergelijk instinct voor vaders op. Op de achterflap van zijn boek neemt hij het nadrukkelijk op voor miskende vaders, wanneer hij te kennen geeft dat het bij huwelijksproblemen nu vaker negatiever uitdraait voor de man dan voor de vrouw:
 
‘De maatschappelijke vooroordelen en hypocrisie omtrent het instituut van het huwelijk zijn, alle revolutionaire denkbeelden van de jaren zestig ten spijt, niet minder geworden. Maar waar voorheen de vrouw hier het slachtoffer van was, is het nu de beurt aan de man: zoals in vroeger tijden van een ‘ontrouwe’ vrouw de kinderen – en daarmee ook de kleinkinderen – werden afgepakt is het nu de ‘ontrouwe’ man die met deze straf wordt geconfronteerd.’
 
Vanuit dag slachtofferperspectief van de man heeft Boland Vaderinstinct geschreven: centraal staat een man die van alle contact met zijn zoon en kleinzoon verstoken blijkt.
 
Die man is opa Tram. Aan het begin van de roman voelt deze grootvader dat de tijd eindelijk gekomen is om de waarheid recht te doen door zijn waarheid te delen. Dit doet hij door twee brieven te schrijven. De eerste, lang uitgesponnen brief is gericht aan zijn kleinzoon Trampie, die na jarenlang van hem gescheiden te zijn via een korte sms weer teken van leven geeft. De tweede brief, veel korter in lengte, is geadresseerd aan zijn schoondochter Ciska, bron van alle kwaad. Zij is volgens opa Tram diegene die het contact met zijn zoon en kleinzoon gesaboteerd heeft.
 
Trampie krijgt via de brief van opa Tram de historie van zijn versplinterde familie te horen. Opa Tram aarzelt daarbij niet om wild om zich heen te schoppen. Vanuit zijn perspectief zijn het de vrouwen in zijn omgeving die schuld hebben aan zijn huidige situatie. Niet enkel zijn schoondochter, maar ook zijn vrouw deelt herhaaldelijk in de figuurlijke klappen. Zo schrijft hij bijvoorbeeld:
 
‘Mijn gevoelens voor je grootmoeder zijn heel anders dan die voor je moeder. Met de eerste deel ik een geschiedenis van vijftig jaar, waarin ik haar heb bewonderd en heb gehaat, terwijl het enige wat resteert medelijden is. Met je moeder was mijn verhouding vanaf het eerste begin gespannen, en ik heb haar nooit werkelijk leren kennen. Als ik aan haar denk vult mijn hart zich met wrok.’
 
Dergelijke passages komen herhaaldelijk voor in de brief aan Trampie, maar ze zijn niets in vergelijking met bepaalde stukken uit de brief aan zijn schoondochter. Zo maakt opa Tram haar van bij het begin de toon van zijn brief duidelijk:
 
‘Het onderhavige epistel heb ik formeel aan jou gericht, omdat ik met jouw gevoelens geen rekening hoef te houden.’
 
In feite vormen beide brieven in Vaderinstinct één lange afrekening met zijn vrouw en zijn schoondochter, afgewisseld met passages waarin hij zichzelf van zijn zelfgenoegzaamste kant laat zien. Goede kwaliteiten hebben de zoon en kleinzoon steevast van opa Tram geërfd – ‘Nu heb je karakter getoond. Een karakter dat ik herken’ – en problemen worden steevast door opa Tram opgelost, terwijl hij ze zelf nooit veroorzaakt.
 
Waar je als lezer aan het begin van de roman nog meestapt in het trieste verhaal van opa Tram – je zult het als grootouder maar meemaken – krijg je door het verhaal heen toch meer twijfels. Net doordat opa Tram zo hard tekeer gaat, zonder zichzelf ook maar in vraag te stellen, verliest hij zijn kredietwaardigheid. Als lezer sleur je jezelf naar het einde van het boek, afvragend waarom je van deze wraakactie getuige moet zijn. Hoewel de roman stilistisch goed in elkaar zit, staat alles in de schaduw van opa Trams gefoeter en zelfvoldane uitingen. Dat Vaderinstinct net zoals Bolands vorige twee romans autobiografisch geïnspireerd is, vergroot enkel de bittere nasmaak je na het lezen van deze roman overhoudt.
 
Hans Boland: Vaderinstinct, Van Oorschot, Amsterdam 2018, 127 p. ISBN 9789028280380. Distributie Elkedag Boeken

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 7, JULI 2019

De grote verkilling

Geert van Istendael

Kamers antikamers

Niña Weijers

Verlaten

Jane Harper

Verwondering

Aharon Appelfeld

Winterlaken

Micha Andriessen

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 7, JULI 2019

Adres onbekend

Susin Nielsen

Mag je haaien aaien?

Katrijn De wit, Inge Rylant (ill.), Laura Bergans (design)

Niet te stoppen

Angie Thomas

Ploef

Espen Dekko, Mari Kanstad Johnsen (ill.)

Zo slapen dieren

Jiří Dvořák, Marie Štumpfová (ill.)

naar overzicht


ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri