Nederlands proza

BOEKEN NR. 10, NOVEMBER 2019

Marcel Möring : Amen

door Lisanne Vroomen

In Amen lopen verschillende verhalen door elkaar. Archeoloog Samuel Hagenau is verlaten door zijn geliefde Joyce. Hij denkt na over hoe de relatie was en waar het misgegaan is. Ondertussen vindt hij in de nabijheid van het kamp Westerbork - waar hij als archeoloog opgravingswerkzaamheden uitvoert - een uitgebrande auto met een lijk eronder. Het lichaam ligt in de houding van de liggende Boeddha, een houding die in sommige boeddhistische culturen wordt aangenomen als voorbereiding op de dood. Als derde verhaallijn denkt Samuel terug aan zijn jeugd en de verdwijning van zijn buurmeisje Shannon.
 
Deze drie verhaallijnen worden wel lichtjes met elkaar verknoopt, maar er volgt geen ontknoping. Wie dit boek puur voor het verhaal leest, blijft dan ook met veel vragen achter. Maar Amen is niet het soort boek dat je leest voor het verhaal, maar voor al die andere zaken die het te bieden heeft.  
 
Dat is in de eerste plaats een intertekstueel spel over liefde en leegte. Samuels liefde voor Joyce wordt bezongen aan de hand van citaten uit en allusies op het Hooglied. Dit geeft in eerste instantie het idee dat deze liefde puur lichamelijk is en gericht op ‘heur borsten als lammeren’, ‘haar borsten als tweeling-jongen van gazellen en ‘een mond van honing’. Wetend van de exegetische betekenis van het Hooglied (namelijk de geestelijk liefde tussen mens en God) zouden de verwijzingen en allusies echter ook juist kunnen suggereren dat de liefde tussen Samuel en Joyce veel verder gaat dan het lichamelijke.  
 
De verwijzingen naar liefde worden al snel vervangen door verwijzingen naar de leegte, bijvoorbeeld aan de hand van de Heart Sutra (Vorm is leegte) en het Bijbelboek Prediker. Deze leegte sluit aan bij het belangrijkste thema uit het boek, namelijk het einde. Het boek zit vol met eindes: het einde van de relatie van Samuel en Joyce, het einde (van de aanwezigheid) van Shannon en het einde van het leven van de persoon onder de auto. Dat het verhaal zich afspeelt in rondom Westerbork zal geen toeval zijn.
 
De titel van het boek is in deze zin veelzeggend. Amen verwijst naar de Drentse plaats Amen, maar betekent natuurlijk ook gewoon ‘einde’. Wie nu overigens denkt alleen religieuze en Bijbelse intertekstualiteit in dit boek te vinden, heeft het mis. Ook andere literatuur en verwijzingen naar populaire cultuur komen voor: van Samuel Beckett tot Star Wars.  
 
Amen
zit ook vol met symboliek. Het duidelijkste voorbeeld is het beroep van Samuel: archeoloog. Hij graaft naar het verleden, naar het afwezige: niet alleen in de grond, maar ook in zijn hoofd. Hij blijft malen over het vertrek van Joyce en de verdwijning van Shannon. Maar de archeoloog wil ook een reconstructie maken van het gebeurde, maar dat is nu juist wat in dit boek én met dit boek niet lukt.  
 
Hagenau denkt daar zelf het volgende over: ‘Je zoekt verklaringen, je plakt scherven aan elkaar tot je iets hebt dat je bewijs noemt, maar dat vooral een reconstructie is, een verhaal, een verklaring, een keten van oorzaak en gevolg die je nodig hebt om te begrijpen. Maar wat als er geen causaliteit is? Als het verhaal onredelijk is, onlogisch, als ‘de dingen’ zomaar gebeuren? Of, als er ooit wel een verhaal was, maar dat dat nu uit niets bestaat dan flarden, een zin hier, een beeld daar?’
 
Al met al zou ik Amen willen typeren als typisch Möring. Net als zijn boek Eden creëert hij voor de lezer een zoektocht naar manieren om de verhalen in het boek met elkaar te verknopen, maar ook een speurtocht door de wereld van andere teksten en mogelijke verknopingen op intertekstueel vlak. Maar ondanks alle knooppunten die er in en buiten het boek te vinden zijn, blijft de definitieve ontknoping in nevelen gehuld. Amen zal daardoor niet iedereen kunnen bekoren, maar voor wie van deze vorm van fictie houdt, is het zeker een aanrader.
 
Marcel Möring: Amen, De Bezige Bij, Amsterdam 2019, 205 p., ISBN 9789403147901. Distributie Standaard Uitgeverij 

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 7, JULI 2020

Brieven in de nacht

Hoda Barakat

De onvolmaakten

Ewoud Kieft

De poort

Natsume Sōseki

Het verschroeide land

Emiliano Monge

Ieder zijn eigen meer

Nenad Joldeski

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 7, JULI 2020

Dick Bruna

Bruce Ingman, Ramona Reihill

Het boek van Jongen

Catherine Gilbert Murdock, Ian Schoenherr (ill.)

Ik heet Reinier en ons huis is afgebrand

Joke van Leeuwen

Offerkind

Rob Ruggenberg

Vogel Vliegop

Julia Donaldson, Catherine Rayner (ill.)

naar overzicht


ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri