Poëzie

BOEKEN NR. 2, JANUARI 2019

Luuk Gruwez: Bakermat

door Dirk de Geest

Luuk Gruwez is bij uitstek de dichter van de menselijke kwetsbaarheid. Dat bewijst hij opnieuw op grandioze wijze in zijn jongste bundel, Bakermat. De titel verwijst, met een bijzonder fraai woord, naar de oorsprong van de mens, de plaats waar hij eertijds gebakerd werd. Voor de romanticus die Gruwez is, speelt die familiale en geografische afstamming inderdaad doorlopend mee in zijn werk. De auteur heeft met veel zin voor humor maar ook met veel liefde het West-Vlaamse milieu opgeroepen waarin hij is opgegroeid. Tegelijk krijgt die verdroomde oorsprong steevast ook de trekken van een soort van verloren paradijs. In die zin is de bakermat altijd al een product van de verbeelding, gekleurd door wat het latere leven in petto heeft. Voortdurend balanceert de dichter daarbij op de tegenstelling tussen de werkelijkheid en de droom, de banaliteit en het verlangen naar unieke, haast sublieme ervaringen.
 
Die facetten komen op indrukwekkende wijze aan bod in de openingsreeks ‘Limbus’. Hier kijkt de dichter terug op zijn eigen bestaan, letterlijk tot in de moederschoot voor de geboorte (ook een ‘bakermat’). Dat zijn moeder een christelijke voornaam droeg en dat de bevalling plaatsvond in een ziekenhuis dat ‘Maria’s voorzienigheid’ heette zorgt voor een aanvullende kleuring. De zwangere Maria roept haast vanzelfsprekend de legendarische moeder van Jezus uit de Bijbel op, en complementair daarmee wordt de boreling met de grootste verwachtingen overladen. Opgroeien betekent daardoor het cultiveren van kinderlijke almachtfantasieën, maar tegelijk ook noodgedwongen het leren afstand doen daarvan. Die uitvergroting van het ik gaat bijgevolg gepaard met een verkleining daarvan, als gevolg van de confrontatie met de beperkingen die de realiteit aan de mens oplegt. Dat leidt tot een deels ontnuchterende bezinning, maar ook tot een ironisch en speels perspectief op de mens en op zichzelf.
 
Luuk Gruwez overdrijft en vertekent zijn ervaringen, maar net in die groteske en barok aandoende maskerade legt hij tegelijk zijn meest kwetsbare ziel bloot. De meeste gedichten spelen met die discrepantie tussen droom en werkelijkheid. Opmerkelijk daarbij is niet alleen hoe Gruwez die illusies levensecht kan schilderen – de lezer waant zich in een schilderij, een circus of een theatervoorstelling – maar ook hoe hij de ontgoocheling tastbaar bij de lezer maakt als de droom uit elkaar spat. Toch is dit allerminst pessimistische poëzie. Integendeel, veel meer dan in zijn vroeger werk is er een houding van levensaanvaarding, sterker nog, een hartstochtelijk omarmen van het tekort. Niet het absolute, het volmaakte en het zekere verlenen aan het menselijk bestaan zijn waarde, maar veeleer de barsten en onvolkomenheden.
 
Op sommige ogenblikken resulteert die aandacht voor het kleine en het onbeholpene in groteske verzen. Personages, vooral dan hun lichamelijke trekken, en anekdotes worden uitvergroot en overdreven tot haast hilarische proporties, waardoor de inherente tragiek (bijvoorbeeld een mislukte zelfmoordpoging) tot een soort van slapstick verwordt. Het indrukwekkendst vind ik echter de portretten waarin het empathische inlevingsvermogen van de dichter de bovenhand haalt en het mededogen met de mens overweegt. De theatraliteit treedt dan grotendeels terug, net zoals de pose van het ik, en in de plaats daarvan komt een intense kwetsbaarheid. 
 
Dat leidt tot een reeks indrukwekkende vrouwenportretten, variërend van de vrouw van Stijn Streuvels (de afwezige in zijn werk die hier eindelijk een plaats krijgt) of gelegenheidsverzen voor de kroonprinses en Michelle Obama, tot fraaie gedichten bij plastisch werk van Berlinde de Bruyckere en de Italiaanse schilder Modigliani. Telkens zoekt de dichter hier achter de bekende voorstellingen de innerlijkheid van zijn helden op, allerminst blind voor hun tekorten, maar ongemeen mild. Dat de bundel besluit met een aantal gedichten over zijn boezemvriend Eriek Verpale is een prachtig sluitstuk. De ambivalente, bijzonder intense vriendschap van de twee auteurs wordt uit de doeken gedaan in een in memoriam dat naast soortgelijke teksten van grote auteurs als Hugo Claus over Pernath kan staan.

Bakermat confronteert de lezer eens te meer met het universum, de verlangens en de obsessies die het schrijverschap van Gruwez al decennialang schragen. Ze worden hier echter uitgepuurd tot uitermate krachtige lyriek, waardoor deze bundel voor mij de sterkste is sinds jaren. Gruwez is terug (voor zover hij ooit weggeweest is).
 
Luuk Gruwez: Bakermat, De Arbeiderspers, Amsterdam 2018, 76 p. : ill. ISBN 9789029526388. Distributie L&M Books

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 7, JULI 2019

De grote verkilling

Geert van Istendael

Kamers antikamers

Niña Weijers

Verlaten

Jane Harper

Verwondering

Aharon Appelfeld

Winterlaken

Micha Andriessen

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 7, JULI 2019

Adres onbekend

Susin Nielsen

Mag je haaien aaien?

Katrijn De wit, Inge Rylant (ill.), Laura Bergans (design)

Niet te stoppen

Angie Thomas

Ploef

Espen Dekko, Mari Kanstad Johnsen (ill.)

Zo slapen dieren

Jiří Dvořák, Marie Štumpfová (ill.)

naar overzicht


ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri