Vanaf zes jaar

Paul Verrept, Riske Lemmens (ill.): Meneer Grijs

door Jen de Groeve

6+ - ‘Wat is het grijs, denkt meneer Grijs’, en zijn vale gezicht in de spiegel is al net zo kleurloos als de wereld buiten, met almaar die regen. Wat te doen? Ach, wat kan je anders doen dan gewoon zoals elke dag? Meneer Grijs gaat dus naar zijn werk, maar is er met zijn hoofd niet bij. De kinderen in de klas doen waar ze zin in hebben en hij staart uit het raam. De vrolijke verschijning van de juf van de derde klas doet een vonkje in hem opleven. Op weg naar huis koopt hij plantjes, in de hoop dat ze gaan bloeien. Maar neen, niets, en meneer Grijs herneemt zijn dagelijkse patroon. Of toch niet, hij zal een plantje aan de juf van de derde klas geven. Hij krijgt het er benauwd van als het zover is en bezwijmt. Gêne en somberte zijn het gevolg, tot de juf hem een kaartje stuurt. Hij kleedt zich op, rent door de regen naar haar toe en ziet een tafereeltje dat zijn dromen stukslaat. Hij trekt zich terug in zijn grijze zelf. ‘Meester Grijs,' zingen de kinderen, 'meester Grijs, die mist een vijs.' Tot op een dag de juf hem het plantje, dat tot bloei is gekomen, teruggeeft. De volgende dag pakt meneer Grijs zijn koffer en neemt de trein naar Afrika. De kinderen wachten vergeefs op hem en de juf kijkt voortdurend uit het raam. Ze mist hem een beetje.
 
Meneer Grijs is een in zichzelf gesloten, eenzame figuur, niet thuis in de wereld en niet thuis bij zichzelf. Paul Verrept heeft er meer zo geschapen en hij doet dat efficiënt, met weinig middelen, in sobere veelzeggende beelden. Korte, affirmatieve zinnetjes volgen elkaar monotoon op en meneer Grijs' onhandige pogingen om kleur in zijn leven te brengen zijn even innemend als ontoereikend: een plantje kopen. Of nee, hij koopt er zekerheidshalve meteen een paar, en ook toebehoren: ‘hebt u [...] een gieter? En een beetje water?'
 
De illustraties in Meneer Grijs zijn van Riske Lemmens en ze verrassen in elk opzicht. Lemmens zoekt al een tijdje nieuwe wegen in te slaan met haar werk. Recent illustreerde ze Wiebelkont en Taterwater van Marijke Umans en ze sloot zich met humoristische, dynamische tekeningen in gemengde techniek perfect aan bij de wervelende vrolijkheid van de verhalen. Met Meneer Grijs krijg je een heel andere illustrator te zien, technisch zowel als inhoudelijk.

In de figuratie blijft Lemmens klassiek -- haar mensenfiguren zijn zelfs ouderwets -- en weinig verrassend. De keuze om van meneer Grijs als enige een olifant te maken tussen mensen, is wat doorzichtig en ook riskant. De fysieke enormiteit en schijnbare logheid van de dikhuid verbinden met innerlijke kwetsbaarheid, is erg voor de hand liggend en het vraagt dan ook heel wat kunde om er nog te kunnen mee aanspreken.
 
Nu toont Lemmens met meneer Grijs als gesloten, wat treurige figuur wel heel wat beeldend vermogen. De prent waarop hij zich na zijn eerste, verkeerd afgelopen poging tot contact met de juf in zichzelf terugtrekt, is in al zijn eenvoud erg sterk en evocatief: hij staat geïsoleerd tegen een witte achtergrond en kijkt enkel tegen zijn eigen massieve schaduw aan: een vormeloze zwarte vlek. En ook wanneer meneer Grijs woedend uitvalt, is hij enorm en dreigend: hij vult zowat twee pagina's en in het 'rood' dat van hem uitgaat en in zware, geagiteerde penseelstreken ontketent Lemmens hem compleet. Spijtig van de karikaturale poses die ze hem op andere momenten laat innemen, bv. wanneer hij schrikt met zijn slurf als een speer recht vooruit.

Het verbinden van kleuren met emoties is misschien een wat te klaarblijkelijk streven geweest in dit boek. Lemmens maakte vaak paginavullende schilderijtjes waarin ze de gemoedsbewegingen van meneer Grijs met een evolutie in kleuraccenten uitdrukt. Dat gaat van een grijze regendag met donkere figuren naar een grijze omgeving met een tikje groen erin (plantjes gekocht), een groen dat lichtjes reflecteert in meneer Grijs' gezicht, gaandeweg meer ruimte krijgt maar vervolgens plaatsmaakt voor blauw (somberte), geel (opwinding), rood (woede), roze (romantiek) en in meneer Grijs' droombeeld uitmondt in een wervelende kleurendans.
 
Geslaagd? Jawel, maar ik vind niet dat haar prenten nu net uitblinken in dit procedé. Net zoals het opvoeren van een gevoelige dikhuid is ook het samenbrengen van kleur en emotie nogal voor de hand liggend en door dit aspect zo sterk te accentueren, wordt het als cliché bevestigd. Wat meer nuance en een subtielere werkwijze hadden de prenten aan kracht kunnen doen winnen. En in bepaalde opzichten zijn ze ook knap uitgewerkt: zo straalt de omgevingskleur altijd min of meer op meneer Grijs' kleurloze verschijning af; tot hij op weg gaat naar een ander leven, dan steekt hij in zijn voyante rode pak resoluut af tegen het grijs.
 
Maar Lemmens is het sterkst in het gebruik van de ruimte die de tekst haar laat: het droombeeld is een waardevolle toevoeging en creëert een soepele, goed inleefbare overgang naar meneer Grijs' besluit om een ander leven te beginnen. In het slotbeeld ten slotte, bereikt hij, uitgedost als hij is, de Afrikaanse savanne en komt er een troepje olifanten tegen in natuurlijke staat. Hier toont Riske Lemmens ten volle wat ze als illustrator in petto heeft. Waar Verrept het verhaal laat ophouden bij de lege plek die meneer Grijs thuis achterlaat, draagt zij het eigenhandig verder: een olifant tussen de mensen, die uit de toon viel wegens grijs, wordt een olifant in de wildernis die uit de toon valt wegens kleur. En dat maakt zijn probleem een stukje complexer dan het was. Bij een tweede lectuur bekijk je dit verhaal dan ook met nieuwe ogen.
 
Paul Verrept, Riske Lemmens (ill.): Meneer Grijs, De Eenhoorn, Wielsbeke 2009, 36 p. ill. ISBN 9789058385390

Oorspronkelijk verschenen in De Leeswelp 2009 

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 8, SEPTEMBER 2018

De lange weg naar Rome

Francesca Melandri

De verloren toon

Lida Winiewicz

De zee heeft honger

Kira Wuck

Vaderland

Fernando Aramburu

Want de avond

Anna Enquist

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 8, SEPTEMBER 2018

Het meisje en haar zeven paarden

Hadi Mohammadi, Nooshin Safakhoo (ill.)

Neverworld Wake

Marisha Pessl

Tierenduin

Geert Vervaeke

Wit konijn, Rode wolf

Tom Pollock

Ze gaan er met je neus vandoor

Ted van Lieshout

naar overzicht


‚Äč
ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri