Poëzie

BOEKEN NR. 10, DECEMBER 2024

Aleidis Dierick: De beschadigde man

door Dirk De Geest

Aleidis Dierick (1932-2022) debuteerde als dichter in 1977 met Een zomer voorzien; ze was toen 45 jaar oud. Daarna volgde in snel tempo een groot aantal bundels. Met deze postuum gepubliceerde bundel wordt dat oeuvre wellicht afgesloten. De beschadigde man ligt in alle opzichten in het verlengde van het vroegere werk. Al van de eerste bundels staat de relatie tussen centraal tussen een man en een vrouw; beiden hebben niet alleen een bijzonder problematische relatie, de partners worden ook gekweld door hun verleden. Het zijn elementen die duidelijk teruggaan op de biografie van de dichteres zelf, maar zij draagt er zorg voor dat al te concrete gegevens uit de teksten geweerd worden. Haar poëzie wil vooral functioneren op een meer universeel niveau.  

Als gevolg van deze stijl ontstaat doelbewust een soort van mythisch universum. De intrige speelt zich overal af, met bossen, water, lucht als coördinaten. De rol van de natuur is in deze bundel zo mogelijk nog prominenter dan in ander werk van Dierick, en de menselijke ruimte wordt teruggebracht tot een huis dat zich ‘ergens’ bevindt maar geen centrale plaats lijkt in te nemen. Op die manier ontstaat een soort van abstracte schriftuur die tegelijk toch concreet is: er is bijvoorbeeld sprake van een groot aantal plantaardige gewassen, maar ook die worden nergens in detail beschreven. Hetzelfde kan gezegd worden van de menselijke protagonisten. De man verschijnt hier hooguit als ‘de man’ of ‘hij’, en dezelfde anonimisering geldt de vrouw; zij fungeert vooral als het perspectief, de ontmaskerende blik waarmee de werkelijkheid wordt waargenomen. In de eerste reeks vertrekt de man bijvoorbeeld zonder enige context: het lijkt erop dat hij ten strijde trekt, want tal van beelden en indrukken suggereren geweld in de onmiddellijke omgeving. Aan het einde keert de man terug naar huis, maar in tegenstelling tot wat men zou verwachten blijkt het geweld niet voorbij; het is nauw verweven met zijn eigen identiteit. Dat vage verhalende stramien wordt verbeeld in onrustige verzen met vaak zinnen die elliptisch zijn en niet meer dan één woord tellen. Daardoor ontstaat de indruk van bruuske associaties of van lijstjes (bijvoorbeeld van planten en kruiden) waaruit de samenhang en het bredere patroon door de lezer geraden moeten worden.
 
De daaropvolgende reeks focust op het dorp, maar ook hier valt weinig heil te verwachten. De man gedraagt zich als een eenzaat, er lijkt sprake van bedrog en gewelddadig gedrag, en die negatieve elementen worden ook op de omgeving geprojecteerd. Enkel in de slotreeks, ‘De grote bomen’, valt een klein lichtpunt te ontwaren, en dan nog. Aan het einde wordt de eenzaamheid van de man, die autistisch-beklemmende vormen aanneemt, misschien doorbroken door de komst van de vrouw. Althans, dat is wat de slotwoorden van de bundel ‘Beminnen. Slapen’ lijken te suggereren, hoewel dat slapen ook een vorm van ontsnappen aan de wereld kan zijn. Daarvoor is inderdaad een soort van obsessieve houding ten opzichte van het traumatische verleden opgeroepen. De man is blijkbaar niet in staat tot enig waardevol sociaal contact omdat hij helemaal opgesloten zit in zijn eigen beklemde antecedenten. Ook hier wordt dat alles opgeroepen in geïsoleerde woorden, losse associaties, onverklaarde beelden die weinig zeggen maar ontzettend veel suggereren. Het is een manier van schrijven die sommige lezers zal irriteren, maar die tegelijk wel bijzonder functioneel is om de fundamentele eenzaamheid en ontregeling over te brengen.  
 
Dierick heeft haar hele oeuvre lang getracht af te rekenen met haar eigen historische verleden, dat geworteld ligt in de Tweede Wereldoorlog en de gedwongen emigratie naar Ierland. Veel van die Ierse landschappen en de Ierse mythologie heeft sporen nagelaten in haar eigen poëzie. Ook de ontmoeting met de geliefde in haar leven is allerminst idyllisch verlopen maar wordt steevast geportretteerd als een strijd vol agressie en veelzeggend stilzwijgen. Het is een universum dat onvoorstelbaar in zich besloten blijft, maar dat net door het schrijven van poëzie naar lezers toe wordt geopend. De beschadigde man is daardoor een volwaardig sluitstuk van een intrigerend poëtisch oeuvre.  
 
Aleidis Dierick: De beschadigde man. Leuven 2024, P, 37 p. ISBN 9789464757101

deze pagina printen of opslaan