Vertaald proza

BOEKEN NR. 10, DECEMBER 2024

Mariana Enriquez: Een zonnige plek voor sombere mensen

door Hugo Van Hoecke

Vanaf haar eerste literaire worp, de volumineuze roman Ons deel van de nacht, kleurde de Argentijnse Mariana Enriquez al flink buiten de conventionele lijntjes. De excessieve geweldscenes die ze daarin opriep baadden steevast in een poel van excentrieke, veelal paranormale gebeurtenissen die het gebeuren zo niet ontwrichtten dan wel een onverwachte dimensie meegaven. Die onweerstaanbare hang naar het buitenaardse trok ze verder door in haar tweede werk, de spiritistische verhalenreeks De gevaren van roken in bed. En vandaag is er deze gloednieuwe bundel, andermaal verhalen, andermaal twaalf stuks, andermaal gehuld in een web van mysterie - haar huismerk als het ware.  
Dat komt niet zomaar uit de lucht gevallen. Het brandmerk dat de zogeheten ‘Vuile Oorlog’ met zijn talloze slachtoffers heeft nagelaten blijft, bijna een halve eeuw na de feiten, traceerbaar schrijnen. Drugsgebruik en misdaad teisteren de Argentijnse samenleving van vandaag en hollen ze uit. Zingeving brokkelt af, zo ook het levensgeluk. Kinderen slaan op drift en worden gewetenloze boefjes. Economisch is Argentinië is er belabberd aan toe, gaarkeukens moeten zelfs de ergste honger opvangen. Zodat de spilfiguur in ‘Mijn droevige doden’ zich ontmoedigd afvraagt of het dát is waarin ze oud moet worden: in ‘een toekomst van dode kinderen en een stad die het helemaal ook niet meer weet’.
 
Het is deze ontredderde samenleving (waarvan zij ook in eigen leven de littekens herkent) die Mariana Enriquez de vertelstof aanreikt waarmee ze deze nieuwe rist verhalen stoffeert. Ze vertelt kriskras over een zus, moeder, oma, een vriendin, een buurt, perfect normale mensen in een perfect normale hedendaagse omgeving met de apps, podcasts, video en internet die daarbij horen. Maar onverhoeds wordt dat ‘gewone’ leven doorkruist -en grondig verstoord- door het ‘ongewone’, doordat de auteur halverwege een ‘spiritistisch uitstapje’ heeft bedacht, of haar figuren onderdompelt in een groezelige hallucinatie die de ontaarding van de samenleving tastbaar maakt. Je krijgt zodoende verhalen opgediend die zich in eerste instantie als down to earth aandienen, om vervolgens een wending te nemen richting paranormaliteit. Dat is een kolfje naar Enriques’ hand. Meer dan wie ook verstaat zij de kunst om de ‘benedenaardse’ realiteit te doordesemen met buitenaardse verbeelding, zodat een nieuwe werkelijkheid gestalte krijgt. De individuele of maatschappelijke context: -die van kanker, pandemie, gaarkeukens, betogingen- levert de aanzet, de paranormale wereld haakt daarop in met desintegratie, verrotting, griezel, tot pure horror toe -als om de lezer te provoceren. Maak daar maar eens een acceptabel geheel van! Maar Mariana Enriquez kán dat, ze doet dat vlekkeloos.
 
Wat krijgen we zoal opgediend? Een buurt die belaagd wordt door de geesten van drie vermoorde meisjes (‘Mijn droevige doden’), vogels die ooit een vrouw zijn geweest (‘Nachtvogels’), mensen van wie de gezichten worden aangetast (‘De catastrofe op het gezicht’), een vrouw die kwetsuren oploopt door een jurk afkomstig uit een voormalig folterhuis (‘Tranen in verschillende kleuren’), jongetjes die een riskant spel spelen met faliekante afloop (‘Kerkhof van koelkasten’), pubers die een ravage aanrichten onder de medewerkers van de daklozendienst (‘Zwarte ogen’), een meisje dat rondspookt na ooit verdronken te zijn in een watertank (het titelverhaal)… Kijk je door deze summiere opsomming heen naar het gehele boek dan valt op hoe, naast gedegenereerde kinderen, het vooral vrouwen zijn die de verhalen bevolken. Alsof Enriquez een soort katalysator nodig had om alle (echt en gefingeerd) onheil te absorberen. In één van de verhalen, ‘De vrouw die lijdt’, hallucineert een vrouw randje psychopathie rond ziekte, pijn, kanker en dood. In een ander, het eerder aangehaalde ‘Nachtvogels’, wordt de lezer aangekaart dat vogels ‘getransformeerde vrouwen zijn die om bevrijding smeken’.  
 
Dit alles krijg je als lezer op je bord in dit bonte stel verhalen die tegelijk het verontrustende heden oproepen, geesten en metamorfe wezens daarop enten, onderhuids roeren in het onverwerkt Argentijns trauma - en niettemin toch een sfeer van luchtigheid bewaren. In zekere mate tovert Enriquez daarmee een ‘zonnige plek voor sombere mensen’ te voorschijn. En lichtvoetig of somber, alles in dit ongewone brouwsel is schatplichtig aan de schrijfvaardigheid van deze Mariana Enriquez. Zij heeft het vertellen optimaal in haar pen en in haar genen.
 
Mariana Enriquez: Een zonnige plek voor sombere mensen, De Bezige Bij, Amsterdam 2024, 256 p. Vertaling van Un lugar soleado para gente sombría door Peter Valkenet. ISBN 9789403133645. Distributie Standaard Uitgeverij 

deze pagina printen of opslaan