Poëzie

BOEKEN NR. 5, MEI 2025

Kris Lauwereys: Neerwaarts verzet

door Erick Kila

Het persoonlijke in de zin van ‘dicht op de huid’ pakt in de poëzie niet altijd goed uit. Voor je het weet, neemt het al te particuliere de overhand en zakt de lezer een soort ego/emo-moeras in. Bij Neerwaarts verzet, het debuut van Kris Lauwereys (1979), is de grond betrouwbaar. Het persoonlijke van zijn poëzie is intens, maar tegelijk invoelbaar. De lezer ervaart voldoende ruimte voor herkenning.
 
Lauwereys geeft in zijn bundel een identiteitscrisis vorm. Zijn taal is waarachtig, de cadans van zijn verzen heeft een bezwerend effect. Je gaat erin mee en ontmoet essentiële zaken: het gevoel van zelfontkenning, de noodzaak van het zoeken naar ‘eigenheid’ en het geworstel met taal.
 
‘[…]
Toch kon ik daar niet meer ontsnappen
aan de taal. Zij heeft mij hier teruggevonden,
een nieuwe pen in de mond gelegd.
Ik heb haar weer ter hand genomen.’
 
Het is mooi als een reeks gedichten als vanzelf een urgentie heeft. Daar is een beheersing van emotie en toon voor nodig. Die controle legt Lauwereys aan de dag. Zoeken naar zuiverheid betekent bij hem zoeken naar een onbesmette en onbelaste taal. Ga er maar aan staan als je nog te veel woorden uit een belast verleden met je meedraagt.
 
Een van de eerste gedichten, Yggdrasil, geeft een vingerwijzing over hoe het proces uiteindelijk zal gaan. Yggdrasil, de ‘wereldboom’, symboliseert de eindeloze vertakking van ‘dat wat is’. Maar er zou tegelijk een harmonie en evenwicht tussen de dingen bestaan. Voor ontkenning en doodzwijgen is dan geen plaats. Er is een perspectief dat een besef van samenhang met het verleden inhoudt.  
 
‘[…]
Dit is een afrekening, we maken de som
van wat ons voorafging en waar we nu staan,
overbruggen de afstand die ons heeft verdeeld.
 
Als ik zeg: wij, dan ben ik niet meer alleen,
dat zijn zij niet langer los van mij,
dan vallen we samen in onderling akkoord.
[…]’
 
Het verzet, dat vonkt als een bron van energie achter de verzen, is in fasen ingedeeld: Kaalslag, Stilstand, Strijdlust, Opstand. Aan het eind van de bundel gaat het verzet zelfs neerwaarts, terug de aarde in, naar de wortels. Een prettig ontnuchterend eindpunt komt in beeld.
 
In de gedichten is sprake van een soort dialoog. Het woord wordt gericht tot iets of iemand. Zonder dat er een antwoord komt of zelfs nodig lijkt. Deze poëzie is een sublimatie van een persoonlijke strijd. Het gebruik van mythologie, de suggestie van dialoog en het af en toe stellen van vragen leveren een vloeiend geheel op. Het heeft een vleug theater in zich. We kijken naar de ruimte van de geest, het is de ruimte die de taal biedt. Lauwereys gebruikt dit schouwtoneel effectief en zonder pathos.
 
‘is dit het strijdtoneel
van onze heldendaden?
een achtergrond van grenzeloos
vertrouwen in het krachtdadig niets?
 
geloof niet alles wat je weet
vergeet ook wat je werd beloofd
[…]
 
Neerwaarts verzet is een goed verzorgde uitgave van de nieuwe uitgeverij Archipel, een verheugend initiatief van een groep dichters.
 
Kris Lauwereys: Neerwaarts verzet, Uitgeverij Archipel, Herzele 2024, 61 p. ISBN 9789464989014

deze pagina printen of opslaan