Nederlands proza
BOEKEN NR. 9, NOVEMBER 2025
Arnon Grunberg: Het aanwezige been
door Thomas van der Zwan
In Arnon Grunbergs Het aanwezige been
zijn verhalen, lezingen en andere teksten gebundeld die tussen 2013 en 2025 verschenen
in onder andere De Groene Amsterdammer, De Gids, De Morgen, NRC Magazine,
Thoth, Liter, Hollands Maandblad en bij uitgeverij Sunny Home.
Zowel thematisch als stilistisch
zijn de verhalen classic Grunberg. Het titelverhaal, het indrukwekkende openingsverhaal
‘The Wasteland’ en het tragische ‘Inhammen’ bijvoorbeeld doen denken aan de
eerdere verhalenbundel Apocalyps en aan romans als Tirza en Onze
oom of de novelle Het bestand. Grunbergs universum, een
idiosyncratische mix van slapstick, sceptisch humanisme, transgressieve
verlangens, politiek engagement en een vleugje Freud, is door de jaren heen
amper veranderd. Is dat problematisch? Nee, maar ondanks de onmiskenbare vaart
en kwaliteit van de verhalen, voelt de lezer soms de neiging door te bladeren.
Doorbladeren
loont wel degelijk, want sommige verhalen in de bundel zijn origineler dan
andere. Zo valt ‘De stilte doorbreken’ op door een (wellicht geveinsde)
openhartigheid die de lezer niet gewend is van Grunberg. Het korte ‘Schep’,
over een vrouw die veranderd in een palmboom, en ook ‘Handmatig’, waarin een
neohumaniste met een zaadproductiebedrijf een van haar ‘manvervangers’ slacht, zijn
bovendien absurdistischer dan de meeste werken in dit oeuvre. ‘Onze grappen’,
misschien wel het sterkste verhaal in de bundel, maakt duidelijk dat Grunberg
nog altijd op de top van zijn kunnen presteert en een waardevolle stem blijft –
ook als fictieauteur.
Meer dan uit zijn romans blijkt uit zijn korte verhalen dat
Grunberg inspiratie vindt bij de Oost-Europese literatuur. De sardonische toon,
politiek bewuste thematiek, eigenzinnige personages en ironische psychologisering
doen denken aan de korte verhalen die Grunberg in 2005 voor Meulenhoff bundelde
in de bloemlezing van Oost-Europese kortverhalen, Angst overwint alles. Ook
zijn er verhalen, zoals het korte maar memorabele ‘Luxemburgli’, waarin
mogelijke invloed van Raymond Carver valt te bespeuren. Met die laatste auteur
deelt Grunberg in ieder geval zijn getrainde observatievermogen, fenomenale
gevoel voor detail en doeltreffende formuleringen.
Wat enigszins stoort, zijn de al
te bekende typisch grunbergiaanse trucjes. Een alinea uit het titelverhaal:
‘Als er een
onbekende de kerk binnenkomt, zorgt Cole er altijd voor dat hij naast de
onbekende komt te zitten en tijdens het zingen – juist dan, omdat muziek mensen
ontroert en samenbrengt – fluistert hij in het oor van de onbekende: ‘Ik heb
iets voor je.’ Op dat soort momenten weet hij dat hij leeft.’
Hoe vaak hebben we bij Grunberg
niet al gelezen dat personages ‘altijd’ iets zeggen, dat ze ‘weten dat ze
leven’ door een onbenullige handeling uit te voeren, of dat ze menselijke
saamhorigheid enkel kunnen observeren, maar er zelf op noodlottige wijze buiten
staan? Ach, het is flauw om een auteur af te rekenen op zijn sterkste punten.
En toch, ook
qua verhaalstructuur is deze bundel weinig origineel. Grunberg blijft vasthouden
aan zijn bekende stappenplan: het personage wil de burgerlijke conventies
aanvaarden en zich normaal voelen, maar geeft met een grensoverschrijdende daad
(vaak seks, soms geweld of moord) toe aan verleidingen die hem/haar automatisch
buiten de groep sluiten. Dat stappenplan werd al gebruikt als vormgevend
principe in onder meer Het aapje dat geluk pakt, Tirza, Huid en haar en Goede
mannen. De verteller dwingt het personage telkens in een
existentieel-absurdistische hoek en nodigt de lezer uit om te delen in het
leedvermaak.
Zoals
gewoonlijk zit bij Grunberg de tragische humor in de krampachtige pogingen van
hoofdpersonages om dat noodlottige stappenplan van de verteller te ontlopen. In
het eerdergenoemde titelverhaal kan de hoofdpersoon enkel middels een lening de
peperdure kreeftravioli laten serveren op zijn dochters bruiloft: ‘Cole had het
gevoel dat de paddenstoelenravioli een nederlaag was die alle andere nederlagen
zichtbaar zou maken, daarom was een lening op zijn plaats.’
Kreeftravioli als bron van
zingeving, als Heilige Graal, als God – zoals gezegd: classic Grunberg.
Arnon Grunberg: Het
aanwezige been, Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam 2025. 302 p. ISBN 9789038810300.
Distributie L&M Books
deze pagina printen of opslaan