Vertaald proza
BOEKEN NR. 9, NOVEMBER 2025
Emi Yagi: De geniale ingeving van Shibata
door Jo Vanderwegen
Het
is heel goed mogelijk dat u nog nooit gehoord heeft van Emi Yagi. De geniale
ingeving van Shibata is immers het debuut van deze Japanse schrijfster, die
werkt voor een niet nader genoemd Japans damesblad. Hoewel het boek in Japan de
Osamu Dazai-prijs won en het vertaald werd in 28 talen, blijft het verrassend
stil rond de auteur. Zelfs de Engelse vertaling (die al in 2022 verscheen onder
de naam Diary of a Void) vermocht het niet om Emi Yagi een plaatsje te
gunnen op Wikipedia. Bij gebrek aan enige achtergrondinformatie blijft dan
enkel het boek zelf over om op verder te gaan – op zich niet verkeerd,
natuurlijk. De geniale ingeving van Shibata volgt de jonge
kantoormedewerkster Shibata die, zoals veel vrouwen in Japan, op haar werk als
voetveeg wordt behandeld. Klusjes waar haar mannelijke collega’s de neus voor
ophalen, dient zij uit te voeren. Japan loopt dan ook flink achterop inzake
vrouwenemancipatie. Om het systeem van denigrerende taakjes te doorbreken,
vindt Shibata er niets beters op dan voor te wenden dat ze zwanger is. Prompt
gedragen haar collega’s zich heel anders tegenover haar (wat in het geval van
een extreem bemoeizuchtige medewerker zelfs nog een verdere achteruitgang
betekent) maar kan ze zich wel gemakkelijker onttrekken aan allerlei taakjes,
of mag ze b.v. ’s avonds vroeger naar huis.
Eerder dan zuivere literatuur
moet De geniale ingeving van Shibata gezien worden als sociaal
commentaar op de Japanse samenleving. Emi Yagi neemt de houding van de Japanse
mannen en het Japanse bedrijfsleven tegenover al dan niet zwangere vrouwen op
de korrel en snijdt ook onderwerpen als financiële repercussies van een
zwangerschap, ouderschapsverlof, te kleine huisvesting, en dergelijke meer aan.
Het thema is niet nieuw. Helaas is het vooral ook al wel een keer beter of met
meer humor aangekaart. Yagi bedient zich van een typisch Japanse stijl, die
neerkomt op het uitbeelden van extreem overdreven situaties en merkwaardige
observaties waarbij de toon zo serieus mogelijk gehouden wordt – iets waar niet
iedere lezer warm voor zal lopen, maar dat is dan nog een kwestie van smaak.
Spijtig genoeg
rammelt er vrij veel aan het boek. Het verhaal zelf heeft weinig om het lijf,
want nieuwe ontwikkelingen blijven grotendeels uit. Hierdoor blijft de plot
regelmatig ter plaatse trappelen. Een spanningsboog ontbreekt, zodat verder
lezen aanvoelt als een moeizame mars. Hoewel de protagonist Shibata met kleinere
en grotere onrechtvaardigheden af te rekenen krijgt, valt het zwaar veel
empathie voor haar situatie op te brengen. Shibata heeft geen vrienden en de
relatie met haar ouders en collega’s is evenzeer bijzonder koel; verder lijkt
ze door niets gepassioneerd. Omdat Emi Yagi er niet in slaagt haar personage
tot leven te wekken, is het op den duur moeilijk als lezer iets anders dan
onverschilligheid te voelen.
Ook redactioneel valt er heel wat op te merken. Regelmatig
introduceert de schrijfster nieuwe personages en elementen (bijvoorbeeld de
ouders van Shibata, een avontuurlijke reis naar Turkije, een Maria-verschijning),
die een zuiver eenmalig karakter hebben en geen impact creëren op het verloop
van het verhaal. Daardoor staan ze een natuurlijke voortzetting eerder in de
weg dan de stapstenen van de plotontwikkeling te vormen. De hoofdstukken maken
geen deel uit van een groter narratief, maar hangen aan elkaar als los zand.
Artikels schrijven voor een tijdschrift is duidelijk een andere stiel dan een
boek van begin tot eind boeiend weten te houden. Zo is het laatste hoofdstuk
een onverholen stijlbreuk. Het is niet meer dan een aanklacht tegen hoe jonge
moeders behandeld worden in Japan: hun mannen verwachten dat ze blijven werken,
het huishouden erbij nemen én voor de baby zorgen. Maar Yagi formuleert die
aanklacht scherp en zakelijk, gespeend van enige relativering. Technisch gezien
komt ze daarbij uit de mond van de personages; in wezen gaat het echter om een ongeïnspireerd
stuk maatschappijkritiek dat het boek werd binnengesmokkeld. Neen, het lukte Emi
Yagi met De geniale ingeving van Shibata niet om haar ideeën op een
literaire wijze vorm te geven.
Emi Yagi: De geniale ingeving
van Shibata, Mozaiek, Utrecht 2025, 192 p. ISBN 9789023961963. Distributie VBK België
deze pagina printen of opslaan