Vertaald proza

BOEKEN NR. 9, NOVEMBER 2025

Naja Marie Aidt: Oefeningen in donkerte

door Marlies van Breda

De naamloze hoofdpersoon in Oefeningen in donkerte is een 57-jarige vrouw die na een verschrikkelijke ervaring niet meer in staat is te functioneren. Het grootste deel van haar tijd brengt ze liggend onder haar salontafel door, luisterend naar de levens van de vrouwen die in de appartementen boven en onder haar wonen. Alleen voor de wekelijkse vriendinnenavond verlaat ze haar woning. Ze probeert te overleven, maar ondanks de steun van haar vriendinnen lukt het haar niet haar angst te overwinnen.  

Daarom gaat ze één keer per week naar een psychotherapeut die ze haar PTSS-man noemt. In het begin zwijgt ze, maar hij weet haar vertrouwen te winnen. Hij helpt haar bij de verwerking van het actieve trauma – de gebeurtenis die haar in deze verdoofde toestand heeft gebracht – door haar de trauma’s uit haar jeugd opnieuw te laten beleven. Door het verleden onder woorden te brengen probeert ze weer grip op haar heden te krijgen. Hoewel het haar moeite kost, activeren deze sessies herinneringen die haar ook na thuiskomst aan het denken zetten.
 
Stukje bij beetje wordt duidelijk hoe een opeenvolging van het huiselijk geweld waarvan zij in haar jeugd slachtoffer en getuige was, de zelfmoord van haar drugsverslaafde zusje tijdens haar adolescentie en haar daaropvolgende zelfdestructieve gedrag haar gevormd hebben tot een volwassen vrouw die moeite heeft haar liefde te uiten. Haar huwelijk is geëindigd in een scheiding en het contact met haar zoons blijft beperkt, ook al maakt ze zich vaak zorgen om hen. Na verschillende keren een begin te hebben gemaakt met het verhaal over het actieve trauma, lukt het haar uiteindelijk te vertellen waarom ze de hulp van de PTSS-man nodig heeft: ze was getuige van de moord op een jonge vrouw waarna de dader probeerde haar het zwijgen op te leggen. Aan het einde van de sessies erkent ze haar kwetsbaarheid, voelt ze zich niet meer verantwoordelijk voor de problemen van anderen en durft ze weer open te staan voor mooie momenten.  
 
De in Groenland geboren Naja Marie Aidt is in Denemarken een gevierd schrijfster, maar in Nederland is zij minder bekend. Tot nu toe werd alleen Het boek van Carl (2018) over het verlies van haar zoon in het Nederlands vertaald. Qua stijl sluit haar jongste roman Oefeningen in donkerte aan bij Het boek van Carl. Ook in deze roman analyseert ze een tragische gebeurtenis door eromheen te cirkelen. Korte, scenische hoofdstukken met vooruitwijzingen naar de gebeurtenis die als de spreekwoordelijke druppel de verdoofde toestand van de hoofdpersoon teweeg heeft gebracht, worden afgewisseld met filosofische overdenkingen en verhalen over verschillende vormen van gendergerelateerd geweld. Deze opbouw vereist een actieve leeshouding.
 
Net als in Het boek van Carl vraagt Naja Marie Aidt zich af welke invloed traumatische ervaringen hebben op de manier waarop iemand naar zichzelf kijkt. De essentie van deze roman wordt gevangen in twee zinnen uit een gedicht dat de hoofdpersoon zich herinnert:  
 
‘Hoe is het gekomen en
wat is je overkomen dat je
in de wereld en het leven nu zo klem zit?
Wat heeft zich in je vlees geboord en
heeft de hoop en het licht uit je ‘kern’ getrokken?’
 
Wie ben je? en Wat heeft je gevormd? Lastige vragen die de hoofdpersoon probeert te beantwoorden tijdens haar therapiesessies. De toegankelijke schrijfstijl van Aidt zorgt ervoor dat je als lezer ‘in haar hoofd’ zit en haar verwarring zelf ervaart. Daarnaast wordt identificatie met de hoofdpersoon gemakkelijker, omdat zij niet bij naam genoemd wordt. Bovendien is de impact van de trauma’s ook invoelbaar voor degenen die dergelijke ervaringen niet hebben, omdat de hoofdpersoon deze stap voor stap herbeleeft.
 
Naast identiteit is de solidariteit tussen vrouwen een belangrijk thema in deze roman. De vriendinnen van de hoofdpersoon hebben ieder hun eigen problemen, maar toch steunen zij haar bij haar terugkeer naar de realiteit van alledag. Met hun hulp slaagt ze erin zich weer open te stellen voor haar omgeving: ze sluit vriendschap met haar bovenbuurvrouwen en herstelt het contact met een oude geliefde. Wanneer ze erkent dat ze hun problemen niet op kan lossen, wordt ook de relatie met haar zoons hechter.
 
Hoewel geweld tegen vrouwen van alle tijden is, is het na de dood van Lisa (20 augustus 2025) in Nederland een dagelijks terugkerend item in de media. Met de campagne ‘Wij eisen de nacht op’ wordt getracht bewustwording te creëren en de maatschappelijke dialoog op gang te brengen. Oefeningen in donkerte biedt inzichten die kunnen bijdragen aan dit bewustwordingsproces. Alleen al daarom verdient deze actuele roman een groot lezerspubliek.  
 
Naja Marie Aidt: Oefeningen in donkerte, Querido, Amsterdam 2025, 265 p. ISBN 9789025317676. Vertaling van Øvelser i morke door Kor de Vries. Distributie L&M Books


deze pagina printen of opslaan