Non-fictie

BOEKEN NR. 9, NOVEMBER 2025

Willem Staes: Vuurland. Langs de frontlijnen van het Midden-Oosten

door Ludo Abicht

Naast de tekst bevat dit boek ook een korte maar erg nuttige tijdlijn, een bibliografie en 516 eindnoten. De tijdlijn toont aan dat de aanval door Hamas op 7 oktober 2023 helemaal niet zo ‘contextloos’ was als sommige critici beweren, maar integendeel alleen vanuit de beladen historische context van het jongste, nog steeds aan de gang zijnde conflict tussen Hamas en Israël kan begrepen worden. Daarom is de lange lijst eindnoten hier meer dan welkom, want het maakt van deze vlot leesbare geschiedenis een handige bron van informatie en duiding die de discussie slechts relevanter en waarheidsgetrouwer kan maken, wat op zich al een grote verdienste is. Zoals we zullen zien, slaagt de auteur erin de verplichte rigoureuze wetenschappelijke afstandelijkheid te verbinden met zijn keuze voor het internationaal recht:
 
‘De kant van onschuldige burgers, ongeacht hun nationaliteit. Dat zou de logica zelve moeten zijn, geen controversieel standpunt of vrijblijvende opinie in een discussie. Niet in oktober 2023, en al zeker niet na twee jaar van een rechtstreeks gelivestreamde genocide.’
 
Ook de hier gekozen structuur helpt ons het conflict zowel chronologisch als inhoudelijk op de voet te volgen, van de heropleving van de Nakba (de menselijke katastrofe) in Gaza tot de al dan niet oprechte pogingen om het conflict min of meer redelijk en evenwichtig samen te vatten.
 
Omdat de auteur zich op basis van zijn vele reizen en ontmoetingen doorheen de regio en zijn talrijke gesprekken met betrokkenen uit alle bevolkingsgroepen bewust niet beperkt tot reportages en beschrijvingen, kan dit boek bijdragen tot een beter begrip van de verschillende, vaak ronduit en openlijk tegengestelde perspectieven die hier aan bod komen, zolang we aan onze keuze blijven vasthouden. Een concreet gevolg van deze keuze zou de weigering zijn om rekening te houden, een juistere term zou hier zijn ‘empathie op te brengen' voor de menselijke impact van de door Hamas uitgevoerde razzia op 7 oktober 2023. En toch is het stilzwijgen hierover jammer genoeg geen uitzondering in te veel pro-Palestijnse kringen. Zij wijzen op het al even beklemmende stilzwijgen van hun zionistische tegenstanders over al wat er aan die razzia voorafgegaan en er sinds oktober op gevolgd is. Dat is volgens mij een van de ergste gevolgen van dit drama: we zijn onze gevoelens van mede-lijden (empathie) steeds meer aan het beperken tot het leed dat ons en ‘de onzen’ is aangedaan, met het gevolg dat we in de praktijk weigeren rekening te houden met al de plechtige verklaringen van de mensenrechten die -- ironischer kan het niet -- ooit een universele reactie waren op de gruwelen van de Sjoa. Dat wil zeggen dat we nog geen twee generaties later opnieuw tribaal zijn gaan denken, voelen en handelen.
 
Hoewel dit boek expliciet geschreven is vanuit het perspectief van de Palestijnse slachtoffers, krijg je als lezer nergens het gevoel, zelfs niet de indruk dat de in detail beschreven en opgesomde misdaden ook maar iets te maken zouden hebben met bijvoorbeeld de chauvinistische instelling, zeg maar het aangeboren racisme van ‘de joden’, zoals maar al te vaak wordt beweerd. Dit zou betekenen dat we bijna buiten onze wil om veroordeeld zijn tot een cultuur, of liever een onrustwekkende toename van culturen van de haat en dat de horror die we in Gaza, in Darfoer en nog niet zo lang geleden in Rwanda beleefd hebben, dreigt onze toekomst en vooral die van onze kinderen te perverteren en te vergiftigen. En juist omdat dit boek keer op keer, met statistieken en gesprekken met zoveel mogelijk gewone burgers ter illustratie, de .uitzichtloosheid van een dergelijke ideologie blijft onthullen en veroordelen, zou het lezers in alle sectoren van het publieke leven kunnen wakker schudden en waarschuwen: wat zich gisteren en vandaag nog bij de buren afspeelde en nog steeds niet opgelost werd, zou zonder meer jouw eigen veilige samenleving kunnen bedreigen.
 
Indien dit ook maar bij benadering zou kloppen, kunnen we onmogelijk zo verblind zijn dat we de onvermijdelijke interconnectie tussen de aan de gang zijnde gruwelen en onze schuldige ‘neutraliteit’ blijven ontkennen. Bijna dagelijks lezen we in westerse en andere kranten hoe we er tot nog toe ondanks onze gespeelde verontwaardiging in geslaagd zijn allerlei lucratieve handelsakkoorden met de huidige Israëlische regering in stand te houden, terwijl wij, de westerse democratische verdedigers van de mensenrechten, ons vruchteloos achter een ‘neutraliteit’ die niet eens bestaat menen te kunnen verschuilen.
 
In het laatste hoofdstuk ‘Neutraliteit in tijden van genocide’ gaat de auteur ervan uit dat zijn lezers, na de aandachtige lectuur van zijn betoog en, waar nodig, de eindnoten, intellectueel en moreel moeilijk anders kunnen dan tot dezelfde conclusies te komen als hij. Dat wil zeggen dat gewone burgers de plicht hebben zich voldoende te informeren om in de mate dat ze dit kunnen hun democratische rechten te gebruiken om de door hen verkozen vertegenwoordigers voor hun verantwoordelijkheid te stellen. Waarbij we nooit mogen vergeten dat we vandaag niet zomaar ‘gewone burgers’ zijn, maar voorlopig nog van een weliswaar beperkte politieke en democratische vrijheid genieten die nooit aan een of andere ‘raison d’état’ mag worden opgeofferd.
 
Omdat de auteur van dit bewust verontrustende boek ons de hele tijd uitdaagt, zijn meestal scherpe stellingen en logische conclusies te ontkrachten, is dit voor niemand een comfortabele lectuur. Of we interpreteren wetenschappelijke objectiviteit en neutraliteit als het intellectuele en morele recht van iedere burger om er zijn of haar eigen mening op na te houden en de hele discussie uit de weg te gaan, maar dit is reeds lang geen houdbaar standpunt. We worden er elke dag terecht aan herinnerd dat we die keuze expliciet niet hebben in het conflict tussen Rusland en Oekraïne: daar moeten we zowel met onze stemmen als ons belastinggeld bijna zonder nadenken het goede kamp kiezen, terwijl wij die geleerd hebben nooit te snel tot conclusies te komen in het ‘ingewikkelde conflict’ in het Midden-Oosten meteen met allerlei helemaal niet grondig geteste zekerheden geconfronteerd worden, wanneer het over Rusland en Oekraïne gaat, maar hoogstens met als politiek correct voorgestelde oordelen die een normaal examen aan een hogeschool of een universiteit niet zouden doorstaan.
 
De eenzijdige propaganda die door vrijwel alle hoofdkwartieren verspreid wordt, is één ongelukkig maar onvermijdelijk feit. De vraag of onze politici en opiniemakers daar ongestraft aan mee kunnen doen, is iets anders, want zij zouden in principe de allerlaatste verdedigers van de waarheid moeten zijn, ongeacht de gevolgen voor hun eigen carrière.
 
Willem Staes: Vuurland. Langs de frontlijnen van het Midden-Oosten, Ertsberg, Aalter 2025, 351 p. ISBN 9789464984699. Distributie Standaard uitgeverij

deze pagina printen of opslaan