Vertaald proza

Katja Lange-Müller: De laatsten

door Erik de Smedt

De laatsten houdt het midden tussen een roman en een verhalenbundel. Het verbindende element is de vertelster, die eind jaren '70 het uitstervende beroep van zetter uitoefent in een particulier bedrijfje in de DDR. Ze vertelt met veel zelfironie over haar stuk voor stuk originele collega's, of laat anderen over hen aan het woord. Vaak worden verhalen in andere verhalen ingebed en op het einde neemt zelfs een correspondentie het verhaal over. Elke collega heeft zijn geheim. Fritz is ooit 'verlost' van een parasitaire tweelingbroer die als foetus in zijn lendenen was achtergebleven. De schizofrene Manfred heeft een nauwere band met machines dan met mensen. De zwijgzame Willi blijkt met boodschappen in het wit van zijn zetsel wraak te nemen op zijn bezitterige moeder. De ikfiguur zet haar ongeluk in de liefde om in een voorliefde voor kamerplanten, maar zelfs die blijken niet veilig voor de wraakactie van een concurrente. De ouderwetse drukkerij bestaat niet lang; op een dag neemt de eigenaar Udo Posbich de wijk naar het Westen. Met haar aantekeningen ontrukt de vertelster (en ook de schrijfster, die ooit zetter was) een op zijn manier heroïsch verleden aan de vergetelheid: het overleven in een communistische staat, de harde werkvloer, de werk(on)zekerheid, het drankprobleem, de reële solidariteit, die anders was dan de gepropageerde, de privéproblemen die je nooit de kop kunt indrukken. Katja Lange-Müller schrijft tegelijk nietsontziend en mild, met een humor die herinnert aan de definitie van Wilhelm Busch: "Humor heb je als je desondanks lacht". De verhalen zitten vol couleur locale, die herkenbaarder zal zijn voor wie enigszins met het leven in de DDR vertrouwd is. Je kunt ze ook los daarvan lezen, als ondanks alles optimistische verbeeldingen van de slijtageslag die leven heet. Mensen zoals Fritz, Manfred, Willi en Dikkie (de spotnaam van de ikfiguur) worden misschien niet meer gemaakt, of liever: ze vallen tussen de plooien van het gestroomlijnd neoliberaal discours. Met haar lakonisch barokke stijl vol originele metaforen heeft de auteur die laatsten in hun soort overtuigend geportretteerd.

Katja Lange-Müller, De laatsten, Wereldbibliotheek Amsterdam, 2003, 111 p., € 14,75. ISBN 9028419756. Vert. van: Die Letzten : Aufzeichnungen aus Udo Posbichs Druckerei door Keteleer, Hilde / Snick, Els

Oorspronkelijk verschenen in de Leeswolf 2003

deze pagina printen of opslaan