Poëzie

BOEKEN NR. 4, APRIL 2019

Jan Baeke: Houvastvergankelijkheidsleer

door Dirk de Geest

De titel van de jongste bundel van Jan Baeke roept tal van vragen op. Niet alleen gaat het om een lange, onbestaande samenstelling (al lijkt de typografie op de kaft ook een opeenvolging van drie aparte woorden te suggereren), de wetenschap die hier wordt voorgesteld, is hoogst paradoxaal. Aan de ene kant is er sprake van een ‘houvast’ en een ‘leer’, bestanddelen die verwijzen naar zekerheid en controle. Aan de andere kant echter staat daartussen ‘vergankelijkheid’, het begrip bij uitstek dat het menselijke bestaan situeert in een tijdelijk en hoogst wisselvallig perspectief. Het lijkt erop dat de dichter die chaos wil temmen door een strak schema. Zo doet de bundel op het eerste gezicht een beroep op een theoretisch en analytisch vertoog, met reeksen die voorzien zijn van wetenschappelijke titels als ‘Paradigma’ (een dominante wetenschappelijke theorie), ‘Respons’, ‘Begripsverbastering’ of zelfs ‘De wereld is het geval’: die laatste spreuk is een citaat uit het befaamde traktaat van de filosoof Ludwig Wittgenstein die als het ware de complexe werkelijkheid integraal in kaart brengen op een zo logisch mogelijke wijze.
 
De ontregeling die door die paradox ontstaat, valt op ongeveer elke bladzijde in deze intrigerende bundel af te lezen. Dat begint al met de eerste reeks waarin de palmplant wordt benaderd op een wetenschappelijke manier: de vele grafieken en metingen staan echter haaks op het groeiproces van de plant, op het leven dat zich willekeurig en toevallig ontplooit en zich niets gelegen laat aan wetmatigheden. Die breuk tussen abstracte theorieën en de concrete ervaring ligt ten grondslag aan de meeste verzen. Op die manier wordt als het ware de terugkeer van het verdrongene gedemonstreerd, de manier waarop wij er niet in slagen om het restant, de tegenspraak, de contradictie uit ons denken te verwijderen. In die zin bekritiseert deze bundel niet enkel de doorgedreven rationaliteit, de dichter toont ook het belang van het concrete en het unieke voor ons mens-zijn. Niet toevallig dringt vooral in de afsluitende reeksen ook het maatschappelijke en het politieke naar binnen. De buitenwereld is evenzeer een storende factor, maar daarbij gaat het niet enkel om de administratieve leugens van een ambassadeur maar eveneens om de doordeweekse voetbalsupporters.
 
Jan Baeke is al geruime tijd bezig met de uitbouw van een eigen oeuvre. Qua toon vormt Houvastvergankelijkheidsleer een mooie voortzetting van die zoektocht, maar het lijkt erop dat de dichter vooral thematisch het terrein wil verkennen, verbreden en verdiepen. De onderkoelde observatie wordt nu gekoppeld aan beschouwing en (taal)kritiek, iets waarmee deze poëzie nog meer aan kracht en intensiteit heeft gewonnen.
 
Jan Baeke: Houvastvergankelijkheidsleer, De Bezige Bij, Amsterdam 2018, 80 p. ISBN 9789403138008. Distributie Standaard Uitgeverij

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 9, NOVEMBER 2021

Baksteen

Femke Vindevogel

Brandingen

Paul Verrept

de Lach van de Sfinx

Frans Kuipers

Onder buren

Juli Zeh

Ons deel van de nacht

Mariana Enriquez

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 9, NOVEMBER 2021

Een leven vol kleur. Alles is kunst, als je maar goed kijkt

Cara Manes, Fatinha Ramos (ill.)

Ik wil een hond (en het maakt niet uit welke)

Kitty Crowther

Ik wil een wiegje worden zei de wilg

Bette Westera, Henriëtte Boerendans (ill.)

Vanaf hier kun je de hele wereld zien

Enne Koens, Maartje Kuiper (ill.)

Victorine

Jet van Overeem, Annemarie van Haeringen (ill.)

naar overzicht


ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri