Vertaald proza

BOEKEN NR. 3, MAART 2021

Friedrich Dürrenmatt: Justitia

door Carl De Strycker

Ooit was er op de Nederlandse televisie een programma waarin topadvocaten werden gevolgd. Een van hen kreeg op een bepaald moment de vraag: ‘De waarheid of vrijspraak van cliënt?’, waarop die zonder verpinken antwoordde: ‘Vrijspraak van cliënt’. Dat was het moment waarop ik besloot om géén rechten te gaan studeren. De lectuur van Justitia van de Zwitserse auteur Friedrich Dürrenmatt deed mij daar onverbiddelijk aan terugdenken.   

In de twee eerste delen van die spannende roman is advocaat Felix Spät aan het woord. Hij legt een dossier aan over een van de vreemdste zaken in zijn carrière met als bedoeling ‘nog eens goed te kijken naar de gebeurtenissen die geleid hebben tot vrijspraak van een moordenaar en tot de dood van een onschuldige.’ Die zaak heeft hem namelijk geruïneerd, zowel op menselijk vlak – hij heeft een drankprobleem, duidelijk het gevolg van wroeging – als op professioneel gebied – hij is er zijn goede naam door verloren, kreeg geen cliënten meer en eindigt in een onooglijk dorpje.  
 
En dat terwijl het een opportuniteit was om geld en aanzien mee te verwerven. Hij wordt namelijk geëngageerd door provincieraadslid Kohler die op klaarlichte dag onder het oog van andere gasten in een restaurant een professor heeft neergeschoten. Kohler roept na zijn veroordeling Spät bij zich om de zaak opnieuw te onderzoeken vanuit de hypothese dat hij de moordenaar niet is. Dat lijkt Spät onzinnig, want het kan maar zo helder zijn: Kohler heeft het schot gelost en daar waren best veel mensen bij die dat kunnen bevestigen. Na enige twijfel laat hij zich toch overhalen, vooral voor het geld en omdat hij denkt dat het louter een filosofische exercitie wordt die onmogelijk tot een herziening van het proces kan leiden.  
 
In het tweede deel blijkt echter dat er weinig juridische grond is voor Kohlers veroordeling: er werd nooit een moordwapen gevonden, de verdachte bekende nooit en hij schijnt geen motief te hebben. Maar Spät is er gerust op – voldoende mensen waren getuige van de moord. Wanneer die elkaar beginnen tegen te spreken, en er bovendien een oud kampioen pistoolschieten die mogelijk wel een beweegreden voor de moord had de hand aan zichzelf slaat, komt er een nieuwe rechtszaak. Spät is ontzet en past daarvoor, maar Kohler wordt vrijgesproken, dankzij Späts onderzoek. Waarheidsvinding heeft in dit geval duidelijk niet geleid tot waarheid en omdat dit totaal tegen het rechtvaardigheidsgevoel van Spät ingaat, tracht hij het recht in eigen handen te nemen. Hij plant een aanslag op Kohler, die schielijk mislukt.
 
Het derde deel van de roman is van de hand van de schrijver, die dertig jaar later de notities van Spät wil uitgeven als boek. Hij zoekt een aantal van de hoofdrolspelers uit deze maffe geschiedenis op en komt achter de ware toedacht. De moord blijkt het sluitstuk van sluimerende conflicten waarin politieke en economische belangen, en allerlei liefdesaffaires met elkaar verweven zijn. Door manipulatie heeft Kohler het zo weten te ensceneren dat hij, hoewel hij heel duidelijk de trekker overhaalde, vrijuit is kunnen gaan. Als diens dochter jaren nadien de ware toedracht opbiecht aan de politiecommissaris, had die alleen ‘En? gevraagd. Toen had hij een sigaar opgestoken en gezegd, oude koeien […]. Ze moest maar weer weggaan, had hij gezegd, hij zou vergeten wat ze hem had verteld.’
 
Vrouwe Justitia wordt afgebeeld met een blinddoek en een weegschaal, die de onpartijdige afweging van de argumenten à charge en à decharge symboliseren. Op de cover van Justitia staat evenwel niet zij, maar een biljarter – biljart is Kohlers favoriete spel – die net een stoot gaat uitvoeren. Iemand van wie de arm lang genoeg is (de keu) kan bepalen hoe de balletjes rollen en of ze al dan niet met elkaar in aanraking komen, is de suggestie. Justitia is in de vorm van een spannende en vaak grappige thriller een parabel met kafkaëske trekken die gaat over de vraag of rechtspraak leidt tot waarheid; of recht en gerechtigheid hetzelfde zijn. Dat is natuurlijk niet het geval, wat een haast eindeloze reeks ethische kwesties oproept. Op de laatste bladzijde van het boek noemt de schrijver er een, waarvan de bijtendste luidt: ‘Wie is de schuldige? […] Diegene die de vrijheid toelaat of diegene die de vrijheid gebruikt?’ Met als conclusie: ‘Wij gaan te gronde aan de vrijheid die we toestaan en die we onszelf toestaan.’
 
Friedrich Dürrenmatt: Justitia, Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam 2021, 200 p. ISBN 9789025310912. Vertaling van Justiz door Ria van Hengel. Distributie L&M Books

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 5, MEI 2021

De gast uit het Rifgebergte

Khalid Mourigh

De hemelproef

Olli Jalonen

Dingen die je meeneemt op reis

Aroa Moreno Durán

Kraaien in het paradijs

Ellen de Bruin

Oude afdekkerij

Wolfgang Hilbig

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 5, MEI 2021

De eik was hier

Bibi Dumon Tak, Marije Tolman (ill.)

Fruitvliegje

Geert Vervaeke

Misschien…

Chris Haughton

Noem me Nathan

Catherine Castro, Quentin Zuttion (ill.)

Witje

Paul de Moor, Kaatje Vermeire (ill.)

naar overzicht


ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri