Letterkunde

BOEKEN NR. 1, JANUARI 2022

Chris Ceustermans: De man die van mensen hield. Emmanuel de Bom

door Manu van der Aa

Chris Ceustermans debuteerde in 2018 als biograaf met het ietwat schrijnende levensverhaal van de schrijver J.M.H. Berckmans (1953-2008). Amper drie jaar later heeft hij ook het leven van literator Emmanuel de Bom (1868-1953) te boek gesteld, wat een waar huzarenstukje mag heten, aangezien hun levens helemaal niet overlappen. Ceustermans heeft zich op korte tijd helemaal ingewerkt in de Nederlandstalige literatuurgeschiedenis van de Van Nu en Straks-beweging tot enkele jaren na de Tweede Wereldoorlog.    

Emmanuel de Bom leefde in een tijd dat men het met slechts een diploma middelbaar onderwijs ver kon schoppen: hij begon in 1886 als ‘klerk van tweede klasse’ bij het bureel van de burgerlijke stand van de stad Antwerpen en eindigde als directeur van de Antwerpse stadsbibliotheek, de huidige Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience. Een en ander ging echter niet van een leien dakje. Persoonlijke perikelen en politieke omstandigheden of een combinatie ervan, zorgden meer dan eens voor problemen, die De Bom trouwens vaak aan zichzelf te wijten had. 
  
Jan Lampo beschreef onlangs in Clara uitgebreid De Boms turbulente relatie met de zangeres/prostituee Clara Gaesch. Na dit avontuur belandde hij in een huwelijk met Nora Aulit, die al snel met ernstige gezondheidsproblemen te kampen kreeg en bovendien fanatiek godsdienstig bleek. Wat hij in zijn huwelijk miste, vond De Bom later bij Emma Léonard, de jongere zus van de graficus Jos Léonard. In de zorg, eerst voor Clara, later voor Nora kroop heel wat tijd, geld en energie. Hoewel hij ambitieus was, pleit het voor De Bom dat hij de mensen van wie hij hield, zelden in de steek liet, wat vaak ten koste van zijn carrière ging. Zijn activistische sympathieën leidden er dan weer toe dat hij in december 1918 wegens ‘wangedrag tijdens de Duitse bezetting’ ontslagen werd als hoofdbibliothecaris – om pas zeven jaar later, niet zonder controverse – herbenoemd te worden. 
  
Nochtans kan De Bom heel wat verwezenlijkingen op zijn conto schrijven. Zo lag hij met de organisatie van de grote Hendrik Conscience-tentoonstelling in 1912 aan de basis van de oprichting van wat nu het Letterenhuis is. Als journalist was hij jarenlang Belgisch correspondent van Nieuwe Rotterdamsche Courant. Samen met zijn collega Karel van de Woestijne bepaalde hij voor een belangrijk stuk het beeld dat de Nederlanders van Vlaanderen kregen. Na de Eerste Wereldoorlog werd hij noodgedwongen voltijdjournalist bij de socialistische De Volksgazet. Een baantje dat hij dankzij de bemiddeling van zijn goede vriend Stijn Streuvels kon bemachtigen. Ondanks zijn eigen problemen in die tijd trachtte De Bom ook anderen te helpen. Het bekendst is de crowdfundingactie die hij voor Alice Nahon op het getouw zette, zodat de zieke dichteres in het buitenland kon gaan kuren. 
  
Als schrijver manifesteerde De Bom zich al op jonge leeftijd. Hij zocht zelf contact met Pol de Mont, die zijn mentor werd, en raakte snel bevriend met Cyriel Buysse en August Vermeylen. Met die twee laatsten en de wat oudere poète maudit Prosper van Langendonck richtte hij in 1893 het spraakmakende tijdschrift Van Nu en Straks op, waarin ook Karel van de Woestijne en Stijn Streuvels zouden publiceren. In 1898 verscheen Wrakken, een korte roman die de literatuurgeschiedenis is ingegaan als de eerste moderne stadsroman in de Vlaamse literatuur. Sinds kort weten we dat het boek grotendeels gebaseerd is op De Boms liefdesperikelen met Clara. Met zijn latere verhalend proza, zoals de roman Het land van Hambeloke (1947), gooide hij minder hoge ogen. De essays in Het levende Vlaanderen (1917) en Nieuw Vlaanderen (1925) zijn nog wel de moeite waard. In 1940 kreeg De Bom de Vijfjaarlijkse Staatsprijs voor Letterkunde ter bekroning van zijn literaire carrière. 
  
De man die van mensen hield leest vlot weg, al heb ik mij wel gestoord aan Ceustermans’ tic om van alles samenstellingen te maken, van ‘de Wrakken-roman’, ‘het De Braekeleer-essay’ en ‘het Hambeloke-boek’ tot het ronduit dwaze ‘de NRC-krant’. Ook is elk idee ‘de’ terwijl het bijna altijd ‘het’ moet zijn. Maar dit zijn slechts kleine feilen die ook op rekening van de eindredactie geschreven mogen worden. Chris Ceustermans is erin geslaagd een relatief beknopt en evenwichtig beeld te schetsen van het goedgevulde leven van Emmanuel de Bom, een van die figuren die zonder zelf tot de allergrootsten te behoren, wel mee de omstandigheden heeft geschapen waarin figuren als Buysse, Van de Woestijne en Streuvels – alle drie canonschrijvers – konden floreren. 
  
Chris Ceustermans: De man die van mensen hield. Emmanuel de Bom. Biografie. Vrijdag, Antwerpen 2021, 445 : ill. ISBN 9789464340754. Distributie Elkedag Boeken 

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 9, NOVEMBER 2022

De blauwe schuit

Shūgorō Yamamoto

Het lied van ooievaar en dromedaris

Anjet Daanje

Ogentroost

A.H.J. Dautzenberg

Voor wie de tijd verstrijkt

Miriam Van hee

Weerspiegeld in een waterglas

Annette Portegies

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 9, NOVEMBER 2022

Achter de bomen stond een leeuw

Daan Remmerts de Vries

De Pinguïnsint en andere dierenklazen

Edward van de Vendel, Saskia Halfmouw (ill.)

Het levende hoofd

Els Pelgrom, Sylvia Weve (ill.)

Ik ben hier!

Joke van Leeuwen

Wolvenweer

Simon van der Geest, Karst-Janneke Rogaar (ill.)

naar overzicht


ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri