Vertaald proza
BOEKEN NR. 3, MAART 2025
Junichiro Tanizaki: Een dwaas verliefd
door Jo Vanderwegen
De
afgelopen maanden hebben we al een paar keer de lof gezongen over Junichiro
Tanizaki naar aanleiding van het verschijnen van verschillende nieuwe
vertalingen van zijn werk. Met Een dwaas verliefd zitten we al aan het
derde boek dat op minder dan een half jaar tijd van hem verschijnt. Dat mag
gerust, want Tanizaki is een van de belangrijkste Japanse auteurs uit de
twintigste eeuw. Chijin no ai – de oorspronkelijke titel van het werk –
zag al in 1925 het daglicht; hoewel het werk in zijn thuisland bij publicatie
voor hem de grote doorbraak als succesauteur betekende en het boek door de
jaren heen de status van klassieker kreeg, hebben wij een eeuw moeten wachten
op een Nederlandse vertaling. De leeftijd van het boek mag trouwens niet
afschrikken, want Tanizaki’s schrijfstijl is zó vlot, en zijn thema’s zijn zó tijdloos,
dat Een dwaas verliefd een heel hedendaags werk blijft. De auteur is
nooit bang geweest tegen heilige huisjes aan te schoppen, daarom kende Een
dwaas verliefd dan ook een bijzonder controversiële ontstaansgeschiedenis.
De voorpublicatie van het werk in de populaire krant Osaka Asahi Shinbun
moest in de helft wegens klachten van lezers gestaakt worden (conservatieve
lezers waren geshockeerd) en verhuisde dan maar naar het veel minder
prestigieuze tijdschrift Josei.
Ook nu nog zal het boek vele
wenkbrauwen doen fronsen, niet het minst door het uitgangspunt. De
achtentwintigjarige alleenstaande ingenieur Joji wordt verliefd op Naomi, een
dienstertje met Westerse looks van amper vijftien jaar, dat hij in zijn
favoriete café leert kennen. Al gauw neemt hij haar onder zijn hoede; tot zijn
verrassing accepteert haar familie hun relatie blijkbaar zonder
tegenstribbelen. Joji wil het bloedmooie, maar in zijn ogen wat dommige meisje
helemaal kneden naar zijn ideaalbeeld – Pygmalion is nooit ver weg – en stuurt
haar daarom naar de Engelse les en schrijft haar in voor een cursus Westers
stijldansen.
Het
verhaal speelt zich immers kort na de Eerste Wereldoorlog af, in de periode dat
Japan na een eeuwenlange zelfgekozen isolatie werd overspoeld door Westerse
culturele invloeden. Veel Japanners zagen in dat het Westen economisch en
technisch veel verder stond als hun eigen land en wilden daarvan leren; langs
de andere kant wou men ook participeren in de Amerikaanse en Europese cultuur
zonder de eigen tradities op te geven: een moeilijke spreidstand. Hoe dan ook, Joji’s
plannen om van Naomi zijn ideale vrouw te maken, mislukken volledig. Naomi
ontpopt zich als een bijzonder sluwe en luie jongedame die haar
huwelijksrelatie met Joji vooral ziet als de manier bij uitstek om een gemakkelijk
leventje in alle comfort te leiden zonder zelf maar één vinger te hoeven
uitsteken. Na een poosje vermoedt Joji daarenboven dat Naomi vreemdgaat en dan
kan het vuurwerk beginnen.
Een dwaas verliefd is zo’n geweldige literatuur
omdat het wemelt van thema’s en op meerdere niveaus te lezen valt. Allereerst
is het natuurlijk een razend spannend verhaal over de verschuivende
machtsverhoudingen in een relatie en de listen van beide partners om toch maar
het overwicht te krijgen, een thema dat bij Tanizaki vaker opduikt. Deze basis
vormt een uitgebreide metafoor voor de Japanse maatschappij waarin
progressieven en traditionalisten een machtsspel spelen om de toekomst van het
land te bepalen; een dualiteit waar zelfs iedere individuele inwoner dagelijks
mee af te rekenen kreeg. Dan is er nog een derde niveau: de spanning tussen de
personages van Een dwaas verliefd en de schrijver. Tanizaki wist de
Japanse tradities hoog te waarden, met name de klassieke Japanse literatuur,
maar was eveneens gefascineerd door Westerse cultuur, zoals cinema en dansen.
Ook zijn huwelijksleven was bijzonder turbulent en elementen hieruit lijken hun
weg gevonden te hebben in de personages van het boek. Daarenboven zou Tanizaki zichzelf
niet zijn als hij zijn stokpaardjes het boek niet zou binnensmokkelen. Een
dwaas verliefd leest als een trein, zet de lezer verschillende keren op het
verkeerde been en shockeert nog altijd door de personages met hun gebrek aan
moraliteit.
Jacques
Westerhoven zorgde voor een buitengewoon frisse vertaling. Tien pagina’s
eindnoten geven de lezer achtergrond bij Japanse gebruiken en culturele
fenomenen die niet langer algemene kennis zijn, zonder dat die het lezen
hinderen of pedant overkomen. Tot slot schetst Westerhoven in een vijf pagina’s
tellend nawoord wie Tanizaki is en hoe we de relatie schrijver-werk kunnen zien.
Een boeiende tekst, aangezien er niets van biografie van Tanizaki in het
Nederlands verkrijgbaar is.
Junichiro Tanizaki: Een dwaas verliefd, uitgeverij Atlas/Contact,
Amsterdam 2024, 288 p. ISBN 9789025476410. Vertaling van Chijin no ai door
Jacques Westerhoven. Distributie VBK België
deze pagina printen of opslaan