Vertaald proza

BOEKEN NR. 3, MAART 2025

Olga Tokarczuk: Huis voor de dag, huis voor de nacht

door Jos van Damme

Olga Tokarczuk (1962) is de belangrijkste Poolse auteur van haar generatie. In 2018 werd ze bekroond met de Nobelprijs voor literatuur. In Huis voor de dag, huis voor de nacht uit 1998 speelt de handeling zich af in en rond het plaatsje Nowa Ruda, in Zuidwest-Polen, een streek die lange tijd Duits was en ook een stukje Tsjechisch. De inwoners ervan werden in 1945 naar het Westen geëvacueerd en hun huizen en bezittingen werden van staatswege toegewezen aan Oost-Poolse ‘repatrianten’. De lezer maakt in een van de verhalen zo'n verbanning mee. De ik-vertelster woont tijdelijk in zo'n dorpje in ‘la Pologne profonde’. Haar levensgezel Z. en buurman Zo-en Zo zijn maar schimmige figuren aan de periferie van het gebeuren, alleen maar af en toe de aanleiding tot raadselachtig-fascinerende digressies.

Meer corpus heeft Marta, de oude buurvrouw en pruikenmaakster, die haar winterslaap houdt in de kelder van haar huisje en absoluut geen prater is, maar haar uitspraken ontlokken de schrijfster bespiegelingen die mythe, droom en de realiteit van elke dag proberen te vatten. De droom speelt in dit boek een cruciale rol. De schrijfster verzamelt dromen, die kleine ingewikkelde werelden die in de hoofden van alle mensen ter wereld exploderen, plaatst er zelfs advertenties voor en speurt er naar op internet. Ze draait haar dromen om en om, wordt zelf ‘alleen maar kijken, zonder reflectie, zonder enig oordeel’. Het inspireert haar tot apocalyptische bladzijden.

Tokarczuk voert de lezer mee in het rijk der fantasie tussen mythe, dromen en realiteit, een rijk waarin alles verkeert in zijn tegendeel en dat in zijn vreemdheid ons toch vertrouwd is. Haar roman is digressief, heeft geen plot en een open einde, is tevens een anthologie van wonderlijke, poëtische en ontroerende verhalen, die zich in Nowa Ruda en omstreken afspelen op verschillende tijdsniveaus en die de atmosfeer van de streek oproepen. Deze verhalen zijn nooit lang, maar het zijn juweeltjes, zoals bijvoorbeeld het verhaal over de dood van de zielige dronkaard Marek Marek die sterft aan de pijn van het leven of over Krysia en haar droomgeliefde Amos, de verdrijving van hun landgoed van de rijke Von Goetzens, de leraar klassieke talen Ergo Sum, die weerwolf wordt omdat hij ooit in een Siberisch kamp mensenvlees at enz. Eén verhaal loopt als een basso continuo door het hele boek: het apocriefe levensverhaal van de heilige Kümmernis, aan wie Christus zijn trekken en zijn baard leende om haar niet te laten uithuwelijken, waarop ze door haar eigen vader gekruisigd werd, een geschiedenis die opgetekend wordt door de monnik Paschalis, die zelf overhoop ligt met zijn geslachtelijke identiteit, waardoor het verhaal op een geraffineerde wijze omgekeerd wordt. Tokarczuks roman is een heel mooi boek en tevens een vertaalprestatie, of zeg gerust ‘vertaalkunst’, die gelijke tred houdt met de stilistische en idiomatische eigenheid van het origineel.

Huis voor de dag, huis voor de nacht verscheen voor het eerst in het Nederlands in 2000. Deze uitgave is de derde druk.

Olga Tokarczuk: Huis voor de dag, huis voor de nacht, De Geus, Breda 2025, 332 p. ISBN 9789044550634. Vertaling van Dom dzienny, dom nocny door Karol Lesman. Distributie L&M Books 

deze pagina printen of opslaan