Non-fictie

BOEKEN NR. 10, DECEMBER 2025

Plinius de jongere: Voor altijd. Een zelfportret in brieven

door Dieter Wildemauwe

Als Vincent Hunink gelijk heeft, dan is Gaius Caecilius Plinius Secundus geslaagd in zijn opzet. Zijn verzamelde brieven zijn, volgens de vertaler, niets minder dan een gooi naar eeuwige roem. Een mens kan zich afvragen of zijn kinderloosheid er iets mee te maken heeft. Een aantal van die 247 brieven zitten in het collectieve geheugen van wie op school met Latijn in contact kwam, en met voorsprong wellicht de twee brieven aan de historicus Tacitus over de uitbarsting van de Vesuvius in het jaar 79. Maar ook het spookhuis in Athene of de dolfijn van Hippo doen wellicht een belletje rinkelen.
 
Plinius was een intellectueel die over een aanzienlijk vermogen kon beschikken en politiek carrière maakte, zij het in een politiek systeem dat al zeer autocratisch was. Daar hoort een briefwisseling bij met veel hoge piefen uit die tijd, maar ook met persoonlijke vrienden of familieleden.
 
Op een bepaald moment heeft Plinius dus beslist om die brieven te bundelen en klaar te maken voor uitgave, volgens hemzelf zonder enige systematiek. De 247 brieven lijken echter niet willekeurig geordend te zijn, maar met een zekere afwisseling tussen lichtere en zwaardere onderwerpen. Vincent Hunink grasduinde al eerder door de collectie en vertaalde thematische bundels. Brieven over landhuizen, brieven aan vrouwen, aan historicus Tacitus of de correspondentie met keizer Trajanus. Die laatste brieven vormen een tiende boek en zijn hier niet opgenomen omdat ze te zeer verschillen van de andere. Geen nood: ze zijn vrij te downloaden op de mans website.
 
Het zat er dus aan te komen dat hij ooit de hele collectie zou aanpakken en hij doet dat in lijn met zijn eerdere bloemlezingen - zelfs de cover sluit er typografisch bij aan. De tekst is vooral ‘naar het Nederlands’ en niet ‘uit het Latijn’ vertaald, wat alleen maar een pluspunt is. Plinius lardeert zijn brieven weleens met wat Griekse citaten, en ook dat effect blijft hier overeind door die passages of woorden in het Engels weer te geven. Desondanks behoeft de tekst op veel punten nog wat toelichting en die krijgen we ook overvloedig, zij het op een wat onhandige manier. Alle noten bij namen of passages volgen onder de brief, zonder dat er in de tekst zelf aangeduid wordt waar er uitleg zal volgen. Het systeem om de geadresseerden te duiden is ronduit absurd. Daar wordt telkens naar de voorgaande brief aan dezelfde persoon verwezen, waar je opnieuw doorverwezen kan worden. Er mag nog eens nagedacht worden over een elegantere oplossing.
 
Plinius’ bedoeling was te schitteren als (invloed)rijk intellectueel, evenwel zonder te pretentieus over te komen. Dat kan je doen door je schoongrootvader, heel attent, te laten weten dat je volgende familiebezoek enkele dagen vertraging zal oplopen omdat je aanwezigheid vereist is bij de inhuldiging van een tempel. Je bent immers patroon gemaakt van de stad waar die zich bevindt (wat een ‘gering oordeelsvermogen’ hadden ze toen ze daar ooit beslisten jou tot beschermheer te kiezen) en die tempel is ook met je eigen geld bekostigd. Maar ook het louter schrijven over je vakantie naar bekende namen als Tacitus betekent dat je erbij hoorde, alsof hij jouw Instagrampost een hartje had gegeven. En zelfs als je een aanmoedigend berichtje stuurt naar een beginnende dichter die blijkbaar nooit de onsterfelijke roem heeft bereikt, toon je nog dat je begaan bent met literatuur en jeugdig enthousiasme daarin iets te verwezenlijken.
 
Niet elke brief lijkt voor ons nog even relevant, maar de gevarieerde thematiek en de uitgebalanceerde beschrijvingen, kenmerkend voor het Latijn uit die tijd, geven mooi weer waar een vooraanstaand man anno 100 zich mee onledig hield, en alleen al daarom is deze uitgave interessant. Of, om het met Vincent Hunink te zeggen: dat we nog altijd boeken als dit kunnen maken, is een groot geluk.
 
Plinius: Voor altijd. Een zelfportret in brieven, Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam 2025, 485 p. ISBN 9789025318284, 485 blz. Vertaling van Epistulae door Vincent Hunink. Distributie L&M Books

deze pagina printen of opslaan