Vertaald proza

BOEKEN NR. 1, JANUARI 2021

Eduardo Halfon: Duel

door An Van Hecke

De Nederlandse vertaling Duel is een bundeling van verhalen uit twee boeken van de Guatemalteekse auteur Eduardo Halfon: Signor Hoffman (2015) en Duelo (2017). Met de titel Duel wordt maar een deel verteld van de gelaagdheid die uit het hele boek naar voren komt. ‘Duelo’ heeft nu eenmaal twee totaal verschillende betekenissen: enerzijds tweegevecht en anderzijds smart, rouw, begrafenis. Het klopt weliswaar dat de tweestrijd tussen de verteller en zijn broer een van de vele thema’s in het boek is. Maar wat de zeven verhalen vooral met elkaar verbindt, is het grote verdriet en het rouwproces om de dood van Salomón, de oom van de verteller.Op vijfjarige leeftijd zou hij verdronken zijn in het meer van Amatitlán, maar daar praat niemand over en dat verhaal lijkt ook niet te kloppen.   

De familie draagt dat geheim mee en het verdriet, dat nooit uitgesproken wordt, snijdt zo diep dat de herinnering rond zijn dood als een waas over alle verhalen hangt. Zo zit in het verhaal ‘De vogels zijn terug’, over een Guatemalteekse koffieboer wiens zoon vermoord werd, een stille verwijzing naar de verlieservaring in de familie van de verteller. Een ander voorbeeld is ‘Zondagen overleven’, over een New Yorkse vrouw die haar zoon verloor en sindsdien elke zondag bij haar thuis een jazzconcert organiseert. Tegelijk verwijst het woord ‘duelo’ naar de pijn om de ontelbare doden en slachtoffers van de Holocaust: de rode draad in al deze verhalen is immers de geschiedenis van de Joodse grootvader die zijn hele familie verloor en zelf twee concentratiekampen overleefde. In het voorlaatste verhaal ‘O getto, mijn lief’ lezen we hoe de verteller in Polen op zoek gaat naar het ouderlijke huis. Daar probeert hij enkele van de vele ontbrekende puzzelstukjes terug te vinden om het traumatische verhaal van zijn grootvader te reconstrueren en te begrijpen.
 
Het boek zit vol verwijzingen naar vorige verhalen van Halfon, in het Nederlands gepubliceerd onder de titel De Poolse bokser. Dat spel van associaties leidt tot een herkenning van thema’s en personages, maar door heel wat onverwachte plots blijf je als lezer extra alert. Wat daar wellicht ook een rol in speelt, zijn de belevenissen van de verteller op zijn vele reizen. Zo brengt hij ons telkens weer naar nieuwe bestemmingen, van het Guatemalteekse platteland naar Belize en de V.S., tot in Italië, Duitsland en Polen.
 
Al van bij de eerste pagina slaagt Halfon erin om de lezer voor zich te winnen. De verteller is net in Rome geland en rijdt met de trein door Calabrië, ‘een landelijke, bergachtige regio die nog altijd in de greep was van een van de machtigste maffiatakken in het land, de ‘ndrangheta’. Dat prikkelt meteen je nieuwsgierigheid: hoe is die verteller daar terechtgekomen en waarom precies? Ook zijn verfijnde humor maakt van Halfon een unieke schrijver. Met een ironische blik uit hij zijn kritiek op de manier waarop de huidige maatschappij met herinnering en trauma omgaat. Een voorbeeld van zo’n merkwaardige beschrijving is het moment waarop hij blok 11 van Auschwitz binnengaat. Dat doet hij ‘samen met de andere toeristen’ alsof het een attractie is, terwijl net daar zijn grootvader gevangen had gezeten. Door zichzelf als een ‘toerist’ te zien, en zo op een objectieve toon afstand te creëren, grijpt deze passage je naar de keel. Hetzelfde doet zich voor in Calabrië. Daar verneemt de verteller met verbazing van de gids dat de oorspronkelijke barakken van het Joodse concentratiekamp in de jaren zestig waren vernietigd voor de aanleg van een snelweg. Wat ze dus nog kunnen zien, is ‘een soort maquette of showmodel’, ‘een pretpark met als thema menselijk lijden’. Ook hier lezen we zelfkritiek: ‘dat ikzelf, op dat moment, staand op de drempel van die nepbarak, meedeed aan die poppenkast’, ‘dat ik schuldig of medeplichtig was aan die farce’. Het hele gebeuren maakt hem misselijk.
 
De verhalen die zich tegen de Guatemalteekse achtergrond afspelen, hebben nog een extra dimensie. Behalve de grote armoede op het platteland en de sociale ongelijkheid, zijn er de gevolgen van de burgeroorlog en de identiteitskwestie van de verteller, wiens Guatemalteekse roots voortdurend in vraag gesteld worden. Tegelijk reikt deze bundeling ons vele mooie mythen en legenden aan, zoals bij de verering van Maximón door de Mayavrouw Ermelinda, een ‘sobadora’ of genezeres. Zij is het ook die uitlegt wat precies ‘tz’unun’ betekent: ‘Het is de kolibrie, zei ze, die van hot naar her vliegt met de gedachten van de mensen.’ Een prachtig beeld, dat precies weergeeft hoe de verhalen van Halfon alle kanten opgaan. Daarmee heeft deze rasverteller ons het geheim van zijn vertelkunst verklapt: de kolibrie of tz’unun verspreidt wereldwijd de gedachten van de mensen en brengt ze in fantastische verhalen tot bij de lezer.
 
Eduardo Halfon: Duel, Wereldbibliotheek, Amsterdam 2020, 189 p. ISBN 9789028427709. Vertaling van Signor Hoffmann / Duelo door Lisa Thunnissen. Distributie Mythras Books

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 4, APRIL 2021

BOEM Paukeslag / Besmette stad

Matthijs de Ridder

De schuilplek

Egon Hostovsky

Een waarschijnlijk toeval

Max Greyson

Shuggie Bain

Douglas Stuart

Vaarwel. Achtergelaten gedichten

Lucebert, Graa Boomsma (sam.)

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 4, APRIL 2021

De nieuwe jongen

David Almond, Marta Altés (ill)

Een mama is als een huis

Aurore Petit

Het hart van het meisje

Siska Goeminne, Tim Van den Abeele (ill.)

Hier zijn draken

Yorick Goldewijk, Yvonne Lacet (ill.)

Zoeken naar Esther B. en het voorval met Benito

Do van Ranst

naar overzicht


ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri