Poëzie

BOEKEN NR. 5, MEI 2022

Johan van Iseghem: Uit de tijd

door Dirk De Geest

Johan van Iseghem is, zeker in het veld van de literatuurstudie, vooral bekend omwille van zijn academische publicaties over Guido Gezelle maar ook over diens minder gerenommeerde neef Caesar Gezelle. Zijn interesse reikt echter veel verder, zoals blijkt uit de mooie bloemlezing met moedergedichten, Ik ben niet dan in uw aarde (Stichting Kunstboek 1995). Die ruimhartige liefde voor poëzie krijgt nu onverwacht een ander gezicht, met een debuutbundel op ‘latere leeftijd’.
 
Uit de tijd
bevat het werk van een gelegenheidsdichter, iemand die occasioneel gedichten schrijft maar niet meteen grote literaire ambities koestert of een ambitieus oeuvre tot stand wil brengen. Van Iseghem ziet zichzelf vooral als een kleine schakel in een veel groter verhaal, dat van onze Westerse cultuur en ons erfgoed. Zijn gedichten zijn doorgaans ingebed in een belangrijke traditie van klassieke poëzie, met verzen die veelal gebaseerd zijn op de oude recepten van strofebouw, rijm en metrum. De titel van het boek lijkt te wijzen op die visie op literatuur en kunst als het zich onttrekken aan de gretige modes van het ogenblik door op zoek te gaan naar momenten en ervaringen die iets van ‘eeuwigheid’ of ‘buitentijdelijkheid’ tot stand kunnen brengen. Zelf heeft de dichter het in zijn openingsgedicht, een aanroeping van de muze, over ‘anachronismen’.
 
Die dienstbaarheid aan de traditie is ook merkbaar in de thema’s van de gedichten. Niet alleen betreft het de zelfanalyse van het dichterlijke ik, alle gedichten zijn ook expliciet verbonden met een kunstwerk uit de geschiedenis. Die belangstelling voor kunst heeft ertoe geleid dat Van Iseghem – klaarblijkelijk gesterkt door het isolement van de afgelopen pandemie – scherp heeft gekeken naar een aantal geliefde kunstwerken. Niet alleen de globale voorstelling keert terug als een referentiekader voor zijn eigen poëtische creatie, telkens streeft de dichter ernaar sprekende details naar voren te halen of de psychologie van de personages te achterhalen. Zijn gedichten zijn daardoor pogingen om te dialogeren met het andere en met het verleden, over de grenzen van ruimte en tijd heen.
 
De eerste afdeling presenteert bijvoorbeeld een aantal portretten van vrouwen en mannen. Soms worden de gedachten van de personages verbaal verbeeld, en hun vluchtige associaties staan dan in contrast met de precisie van hun omgeving. Op andere ogenblikken kiest de dichter voor een meer dramatische weergave, en laat hij een van de personages aan het woord over haar bestaan of net over het moment waarop ze geportretteerd worden. Ironie gaat daardoor vaak samen met een romantische bezinning over het vluchtige bestaan. De tweede afdeling groepeert een aantal religieuze voorstellingen over het leven van Jezus en zijn ouders. Het is veelzeggend dat de gebruikelijke heroïek hier afwezig blijft: in plaats daarvan komen nederige, kwetsbare mensen aan het woord (Jozef maar ook Judas) die hun eigen rol in de geschiedenis maar heel gedeeltelijk begrijpen. En ook hier weer zijn er verwijzingen naar de schilders en hun pogingen om grootse taferelen na te laten. De werken zijn misschien wel ‘uit de tijd’, zoals de titel ons laat geloven, maar ze maken ook deel uit van de tijd, zowel die van het ontstaan als de huidige constellatie waarin wij in het spoor van de dichter meekijken naar dat verleden.
 
Het is boeiend om te zien hoe Van Iseghem in dit debuut traditie en moderniteit tracht te verzoenen, zowel formeel als thematisch. In die zin vormt zijn werk als het ware de voortzetting van het project dat dichters als Nijhoff en Achterberg in onze literatuur startten. Het kleine, haast onopvallende wordt bij hem uitvergroot tot symbolische proporties, want net door die perspectiefwisseling ontstaat aandacht voor het ongezegde en het onzegbare. Deze bundel mag dan wel niet vernieuwend zijn, boeiend en waardevol is hij in ieder geval.  
 
Johan van Iseghem: Uit de tijd, P, Leuven 2021, 76 p. : ill. ISBN 9789493138582

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 5, MEI 2022

April in Spanje

John Banville

De aftocht

Anna Eble, Marleen Nagtegaal, Matthijs de Ridder en Willem Bongers-Dek (sam.)

De draaischijf

Tom Lanoye

De val van de Taira

Anoniem

Er is nog tijd

Rodrigo García

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 5, MEI 2022

De wereldgeschiedenis in 100 dieren

Simon Barnes en Frann Preston-Gannon (ill.)

Ik blijf ook altijd bij jou

Smriti Halls, Steve Small (ill.)

King en de drakenvlinders

Kacen Callender

Mevrouw Das en Meneer Ping

Rindert Kromhout en Natascha Stenvert (ill.)

Sneeuwwit

Daan Remmerts de Vries, Mark Janssen (ill.)

naar overzicht


ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri