Vanaf negen jaar

JEUGDBOEKEN NR. 8, OKTOBER 2025

Simon van der Geest, Martijn van der Linden (ill.): De sleutelrobot

door Henk van Viegen

10+ - Soms is een vervolgdeel niet los te lezen van een eerste boek. In dit geval zou je kunnen verdedigen dat boek twee, De sleutelrobot, wel zonder het eerste boek, Hart van staal zou kunnen, maar het eerst niet zonder het tweede. In dat eerste deel waren een paar belangrijke open plekken.
 
Hierin ontdekt een groepje door muziek verbonden kinderen (Zina, Ravi, zus en broer Blinker en Mink, op reis voegt zich nog Isham bij hen), dat hun ouders vervangen zijn door robotten. Ze delen dit met de andere kinderen van hun eilandstad door zomaar ineens ergens luid, met een protestlied, een optreden van hun bandje te geven. De leider van hun eiland, de Gouverneur, ook de echte schurk in het vervolgboek, beseft dat muziek een sterk middel van verzet is en probeert van alles om de rebellen te ontmaskeren. We kwamen er echter nog niet achter wat de motieven van de hogere leiders, boven de Gouverneur dus, waren voor dat hele project met de robotouders. En ook niet waar de echte ouders verblijven.
 
De sleutelrobot leunt helemaal op de beantwoording van deze vragen. De echte ouders blijken onder erbarmelijke omstandigheden aan het werk te zijn op een moeraseiland ver weg. En dat betekent dat de groep, als ze de ouders willen bevrijden, op reis moet, een aloude queeste dus met als oerschema home-away-home. Dat kan een voordeel zijn: voortdurend spannende gebeurtenissen. Tegelijk is het een nadeel: er is al gauw sprake van veel bekend werk. Het verhaal lijdt aan talloze situaties met net niet gevonden of gezien worden en spectaculaire en ongeloofwaardige entrees en ontsnappingen.
 
Het mooiste stuk is de finale. Ook dat is bekend van vele avonturenboeken en -films, maar daar wordt een fijne metagrap mee gemaakt. Onze helden zitten vast in stoelen onder de ogen van twee interessante, gezellige gemeneriken, een tweeling, die hen zo meteen aan een goor experiment gaat onderwerpen. Isham weet de boel te rekken (ze moeten immers net op tijd gered gaan worden) door te stellen dat de schurken voor ze de held(en) definitief uitschakelen altijd uitvoerig vertellen hoe ze tot hun daden gekomen zijn. En zo komt de lezer dus ook het hoe en waarom van alles te weten.
 
Maar dit laatste deel is ook interessant door de nodige verdieping. In de eerste plaats door Zina en haar twee vaders. Ze houdt zielsveel van haar echte vader, maar is zich ook erg gaan hechten aan haar pappobot. En hij aan haar. Deze robot zou je mislukt kunnen noemen: hij heeft sterke (ouder)gevoelens, en komt in stil verzet tegen het regime. Ook bij de ‘schurken’tweeling speelt de vermenselijking van de robots. Zij blijken goed in staat te reflecteren op hun experiment. Hier valt het titelwoord.
 
Dat het verhaal dicht op de eigen tijd zit (heel sterk in het oproepen van een andere tijd is het boek niet), zie je aan de werkomstandigheden van de echte ouders. Die wijkt niet erg af van die van werknemers in de mijnen, van oude, maar ook van de nieuwe grondstoffen voor onze technologie. Mooi actueel, maar dat gold ook al voor Hart van staal, is ook de rol van de muziek. Muzikanten, in het algemeen kunstenaars, worden in autocratieën als ondermijners beschouwd. De teksten van de band, geschreven door Zina en op muziek gezet door Ravi (en Mink), spelen een belangrijke rol in het kritisch en op de hoogte houden van de kinderen/jongeren.  
 
Helaas moet er in het uiterste slot dan ook nog een ‘dreigende’ scène met de Gouverneur en een van de kinderen komen. Net naast een ravijn, je kent dat wel. Er is ook de geheel uit clichés opgetrokken liefdesgeschiedenis Zina-Ravi, maar goed, zoiets moeten jongere lezers uiteraard een keer leren kennen.  
 
Op twee hoofdstukken na kijken we vanuit de personages die de meeste aandacht krijgen: Zina en Ravi. In het slothoofdstuk hebben we een geinig, filmisch vogelperspectief. Het zijn bijna allemaal korte, snelle hoofdstukken (70 stuks + 1), elk voorafgegaan door een kleine, meestal simpele illustratie. Deze tekeningen zijn puur begeleidend, wat niet wil zeggen dat er niet een paar heel aardige/doeltreffende bij zitten. Zoals de reuzenhand met een klein robotonderdeel (te zien op de cover), een lieflijk portret van Zina, een inktzwart neergezette wandeling van Ravi met zijn robotmoeder en -hond.
 
Dit dan verdeeld over acht delen, met ieder een paginagrote illustratie als start, alles in zwartwit. Dat werkt best goed. Martijn van der Linden laat er fraai de donkere zaken van de nieuwere wereld mee uitkomen, zoals de wachttorens (gedeeltelijk ook op het voorplat) . Nou vooruit, op de slotprent schijnt de zon, maar niet erg fel.
 
Alles bij elkaar: een toegankelijk, avontuurlijk boek, in vlotte, wel vrij vlakke taal. Met wat actuele toetsen, maar wat weinig originele elementen. De liedjes die een rol spelen in het boek, kun je beluisteren door de QR-code achterin te scannen of op te zoeken op Spotify of YouTube.  
 
Simon van der Geest, Martijn van der Linden: De sleutelrobot, Querido, Amsterdam 2025, 359 p. ISBN 978904513107. Distributie L&M Books

deze pagina printen of opslaan