Vanaf negen jaar

JEUGDBOEKEN NR. 8, OKTOBER 2025

Yorick Goldewijk, Kees de Boer (ill.): De ruimtereizen van Billy Extra Plankgas

door Henk van Viegen

9+ - Binnen een paar jaar bereikte Yorik Goldewijk de positie van bekend en gevestigd schrijver. Met boeken voor verschillende leeftijden, in verschillende genres. De klapper was Films die nergens draaien, een ingenieuze psychologische roman waarmee hij de Gouden Griffel won. Het zou kunnen dat het de uitgever daarom wel handig leek Goldewijks debuut Billy Extra Plankgas (2019) en het vervolg daarop Door de bodem van het heelal (2020), allebei nauwelijks besproken, nu in één bundel (weer) onder de aandacht te brengen. Beide verhalen zijn varianten op een van de bekende elementen en wetten van het avonturenverhaal: het redden van de wereld. Met een opdracht, een held, de helpers (samen het team) en een schurk.
 
Op een avond crasht een ruimteschip met zo’n typisch ruimtefiguurtje (twee sprieten boven zijn hoofd, drie ogen) op het dak van het hoofdpersonage Dexter. Die vindt dat machtig interessant. Hij maakt kennis met het wezentje, dat Wimm heet. Ze praten wat over het heelal (lievelingsonderwerp van Dexter), Wimm deelt laconiek mee dat de Aarde, niet meer dan een ‘versmoezelde planeet’, verloot gaat worden door het op Saturnus gevestigde ministerie van Tijd en Ruimte. Er zijn toch maar weinig interessante Aardlingen. Ja, er was een zeer beroemde geleerde, Edison Einstein, maar die is zoek. Op slag beseft Dexter hoeveel hij van zijn wereld houdt. Hij besluit de Aarde te gaan redden en op Saturnus de eigendomspapieren ervan op te gaan halen.
 
Wimm en hij zetten het uit elkaar gespatte ruimteschip met allerhande onderdelen, zoals een fietsstuur, weer in elkaar, slikken een ruimtepil (dat wordt een running gag in beide delen: daarna laat je een stevige boer) en vertrekken. Al snel maken we via een flyer kennis met de, later voor superschurk in aanmerking komende Filibert Fabulo. Een tweekoppige zanger, filmster en eigenaar van vele kledinglijnen, oftewel de bekendste beroemdheid van de Melkweg. Onderweg doen ze de maan aan om daar bij maanboer ZiZa de voedzame maanmelk in te slaan. ZiZa besluit mee te gaan, het team is compleet. Dexter leest zich onderweg eens goed in, met een boek over het heelal van ZiZa; de Aarde krijgt precies drie zinnetjes…
 
Volgt een boel ‘eng’ gedoe. Net niet naar onder getrokken worden door Kieuwlingen van een zeeplaneet. Een bezoek aan de Roez Club, waar het geboefte zich graag vermaakt. De reis enorm versnellen door gebruik te maken van een warpkuil. Een zwart gat in gaan. Een belangrijke rol voor het volbloed happy end speelt het sterrenlicht, door Dexter in een gieter meegenomen. Filibert blijkt een minder schurkerige schurk dan gedacht (dat gegeven speelt nog een belangrijke rol in boek twee), als de grote Edison Einstein opduikt.
 
Boek twee hanteert dezelfde formule, maar dan nog een streepje verder: deze keer moet het hele Heelal gered worden. Het team is hetzelfde, alleen gaat nu Dexters zus Franka mee. Dat geeft stress bij Dexter, maar Franka heeft duidelijk allerlei talenten. Edison Einstein (Edje voor zijn vrienden) is opnieuw de feitelijke aanjager. Vermomd als invalmeester legt hij contact met Dexter om samen met hem en de anderen een enorm probleem met de tijd op te lossen.
 
De superschurk van dit deel is de engerd Staggnus Verleth die eropuit is het universum te bevriezen. Er is duidelijk iets met de tijd aan de hand. Het begint met Dexters versteende ouders (met meteen een oergeestige, laconieke scène met vader op de wc). Dexter en Franka vertrekken met Edje in de BEP naar de Grote Nood Huppeldepup, een megaconferentie van miljoenen heelalhotemetoten in UIltimega IX, de grootste stad van de Melkweg. Tot een oplossing komt het daar niet. Dus zullen onze helden de schurk zelf moeten uitschakelen.
 
De eerste en meteen belangrijkste confrontatie vindt plaats op het kleine planeetje waar het allemaal draait om het pas gesloten, supergeheime Ministerie van Orde. Een paar erg mooie hoofdstukken worden gewijd aan deze kleine saaiste planeet met de sprekende naam Mufmor, waar de ambtenaren, de Dufslampers, huizen. Die verzinnen allerlei op de lachspieren van de lezers werkende regels om je aan te houden. Niet heel origineel, het motief van de tuttende ambtenarij, maar Goldewijk bakt er wel iets leuks van.
 
De oplossing blijkt te liggen in het veilig stellen van de kern van alles en de oorsprong van tijd: de sterrenzee, op de bodem van het heelal. Staggnus, verheerlijker van de absolute Orde onder het motto: stilstand is schoonheid, is bezig die sterrenzee te bevriezen. Het einde van de tijd…
 
Het aangename van Goldewijks aanpak is, dat hij geen enkele moeite doet tijd en ruimte aannemelijk te maken. Het gaat in deze ketende kluts van supersonisch en futuristisch met alledaags, ouderwets en aards om het avontuur. Het bespaart de lezer een hoop gezeur en gezanik over technische nieuwigheden. De plaats van de bekende planeten, die klopt wel, maar verder lijkt het onmetelijke heelal vaak op een verkleinde versie van onze wereld. Als een van de helden jammerlijk lijkt te verdwijnen, wordt hij later teruggevonden alsof we de dorpsstraat uitgelopen hebben. Robots verkeren gezellig met postduiven, ouderwets geestige piraten en brievenschrijvers. Een eigendomsakte haal je aan een loket. In een uit allerlei ‘rommel’ opgetrokken ruimtevaartuigje ga je door de dampkring, maar wel heb je een supersonische helm op om de ander te kunnen verstaan.
 
Tussen alle fantastische gebeurtenissen, vaak met veel humor gebracht (zoals het speelse kromtaaltje van Wimm en piratengein), zorgt Goldewijk ook nog voor enige reflectie. Vooral in het tweede boek zijn er een paar mooie passages over de tijd en over de (on)begrijpelijkheid van het heelal.
 
Tekenaar van dienst Kees de Boer is de ideale begeleider van en aanvuller op de gebeurtenissen. Dat geldt zowel voor de weergave, alles in zwartwit, van de verschillende personages (van fraai etherische en tegelijk dreigende prinsessen tot lekker gekke piraten en precies goeie schurken met bijbehorende kleerkasten) als voor de zeer verschillende ruimtes (van ruimteschepen onder de sterren tot simpele kantoorruimtes).
 
Een goeie zet dus van de uitgever om dit eerste werk van Goldewijk weer even in het zonnetje te zetten.

Yorick Goldewijk, Kees De Boer: De ruimtereizen van Billy Extra Plankgas, Ploegsma, Amsterdam 2025, 409 p. : ill. ISBN 9789021686592. Distributie Standaard Uitgeverij

deze pagina printen of opslaan