In Een
ongeduldig verlangen haalt acteur Willem Nijholt (°1934) herinneringen op
aan zijn jeugd. Nijholt is bij het grote publiek gekend omwille van zijn lange
en succesvolle toneelcarrière. In de jaren zestig werkte hij samen met Wim
Sonneveld en Conny Stuart. Later kende hij successen in musicals als Foxtrot en Cabaret. Op televisie schitterde hij in series als Bij nader inzien, Kunt u me de weg naar
Hamelen vertellen, meneer? en de film De
stille kracht.
Een ongeduldig verlangen kunnen we lezen als een chronologisch
vervolg op Met bonzend hart (2012),
een brievenboek, gericht aan Hella S. Haasse. Na de pijnlijke verhalen over
zijn tijd in het jappenkamp, komen nu de gebeurtenissen bij de terugkeer van
een moeder met drie kinderen in Nederland in de winter van 1946 aan bod. De
familie Nijholt was dan ook tijdens de Tweede Wereldoorlog in de voormalige
Nederlandse kolonie Indonesië uit elkaar gerukt: vader was in dienst van de KNIL
en werd door de bezettende Japanners te werk gesteld aan de Birma-spoorlijn;
moeder en de kinderen bleven in het jappenkamp. Toen moeder Nijholt en haar
kinderen met het eerste ziekenhuisschip terug naar het vaderland mochten, bleef
vader alleen achter. Pas drie jaar later werd het gezin herenigd, uiteraard
niet zonder fysieke en mentale littekens. Doorheen alles blijkt de zeer sterke
band die Willem Nijholt had met zijn moeder. Haast op elke bladzijde klinkt de
spijt door dat zij het succes van haar zoon op het toneel niet meer heeft mogen
meemaken.
Willem
Nijholt kijkt op zijn jeugd terug als de oude, tachtigjarige man die hij
geworden is, met later gekomen inzicht. Hij onderbreekt zijn chronologische
verhaal hier en door voor een korte mijmering van zijn latere ik, maar als snel
keert hij terug naar toen en vertelt alsof het gisteren was. De pijn van de
vernederingen in het kamp en later in de marine, de verbazing bij het zien van
de eerste sneeuw, de aankomst in de Nederlandse haven en de ontmoeting met de
toenmalige prinses Juliana: alles wordt even intens beschreven. Naast de ruime
aandacht die er is voor de eerste jaren in Nederland en zijn seksuele
ontluiking als homo, wordt ook stilgestaan bij de warme (professionele)
ontmoetingen van Nijholt met Wim Sonneveld en Conny Stuart. Wat mij betreft,
mochten die herinneringen uitgebreider aan bod komen, maar dat is misschien
werk voor een volgend boek.
Nijholt vertelt met veel zin voor detail. De kapitein die
het elfjarige joch zijn warme jas leent, de zieke moeder op de boot, haar
langzame herstel in een gasthuis in Millingen aan de Rijn: de lezer kan het
allemaal moeiteloos voor zijn geestesoog halen. De beeldende taal, het gebruik
van Indische termen, Japanse commando's en Millings dialect (vermengd met
Duits) brengen de acteur in Nijholt naar voren. Het haast driehonderd pagina's
dikke boek vraagt dan ook om een audioversie, voorgelezen door de auteur zelf.
Tot zolang zal de lezer het moeten doen met de geschreven versie, die evenwel
de aandacht moeiteloos zal vasthouden, tot de laatste bladzijde. Verder kan de
lezer alleen maar hopen op een sluitstuk van deze boeiende trilogie, in de vorm
van een gelijkaardig boek met dan vooral herinneringen aan de lange toneel- en
musicalcarrière die Willem Nijholt had. Een
ongeduldig verlangen is voorzien van tal van zwartwitfoto's van de auteur
en zijn familie.
Amsterdam : Querido 2016, 272 p., [32] p. platen. ISBN 9789021402192. Distributie: L&M Books
© 2025 | MappaLibri