Nederlands proza

BOEKEN NR. 9, OKTOBER 2018

Tom Lanoye, Anni Van Landeghem: Lanoye 60. Groepsportret met brilletje

door Carl De Strycker

Tom Lanoye is zestig geworden, en dat zal de wereld geweten hebben. Met een verwijzing naar de 60/40-viering van Koning Boudewijn in 1990 – die werd toen zestig en zat veertig jaar op de troon – werd eind augustus in Antwerpen een verjaardagsfeest afgetrapt dat een heel jaar zal duren. Huldiging, voorleesmarathon, tournee als auteur van het Poëzieweekgeschenk 2019, theaterprogramma, tal van interviews in de belangrijke dag- en weekbladen. Lanoye is, nóg meer dan anders, alomtegenwoordig. Uiteraard mocht ook een publicatie niet ontbreken. Geen nieuwe roman of een nieuw theaterstuk, wel een salontafelboek getiteld Lanoye 60. Groepsportret met brilletje, samengesteld door de auteur en zijn vaste redactrice Anni van Landeghem. 

In Nederland krijgen belangrijke auteurs een schrijversprentenboek, in Vlaanderen moet je kennelijk zelf zorgen voor iets dergelijks. Maar in de dingen zelf bewerkstelligen is Lanoye natuurlijk een meester. Bovendien is bekend dat hij een zwak heeft voor exuberantie: altijd mag het wel ‘een ietsje meer’ zijn voor hem. Dat gaat ook op voor dit album. Met het formaat van een fotoboek en 230 rijkelijk gestoffeerde pagina’s is het onmogelijk om dit boek in bed of op de bank te lezen. Je hebt er een heuse werktafel voor nodig. Overigens, en dat is onvermijdelijk bij een dergelijk fraaie uitgave, moet de liefhebber ook iets dieper in de buidel tasten als hij zijn collectie wil aanvullen met dit boek…
 
Op de eerste bladzijde noteert Van Landeghem wat Lanoye 60 allemaal niet is: ‘geen biografie […] geen chronologische terugblik […] geen helder gestructureerde studie’. Wel is het een losse greep uit het archief Lanoye. Er worden vooral foto’s getoond en ongepubliceerde of niet eerder gebundelde teksten afgedrukt. Met name op het vlak van de poëzie is de oogst rijk met tal van nooit verschenen verzen. Ten slotte biedt het boek een uitgebreide inventaris van het toneelwerk en, heel gul, van de mensen met wie Lanoye samengewerkt heeft – dat is het groepsportret uit de titel. Lanoye is het creatieve brein en het gezicht, maar er zitten veel meer mensen achter zijn successen zo blijkt hier. Misschien net daarom dat de nadruk voornamelijk ligt op de optredens en het toneelwerk, eerder dan op het proza dat hier op de autobiografisch geïnspireerde romans na uitblinkt in afwezigheid. Om het caleidoscopische beeld dat op die wijze ontstaat nog aan te vullen, wordt dat alles gelardeerd met treffende citaten uit Lanoyes werk en uit interviews.
 
Aan bod komen de wijze waarop Lanoye de literatuur binnenkomt, zijn afkomst, die uiteraard een belangrijke rol speelt in zijn proza, zijn dichterschap dat hij als de basis van zijn oeuvre beschouwt en zijn toneelwerk. Tussendoor komen voor zijn werk belangrijke aspecten voorbij zoals politieke betrokkenheid, het belang dat hij hecht aan vormgeving en boekverzorging of de overwogen inzet van beelden. Hier is duidelijk een auteur aan het werk die heel goed weet hoe hij zich strategisch wil positioneren en daar niet alleen zijn werk maar ook zijn persoon voor inzet. Dat is natuurlijk geen nieuwe vaststelling, maar ze wordt hier in elk geval helder geïllustreerd. Niet alleen met behulp van het materiaal dat in het boek is samengebracht, maar ook in de opzet en uitwerking van het project zelf.
 
Omdat de medesamensteller behalve redactrice ook een vriendin is, bestaat natuurlijk het risico dat dit een hagiografie zou zijn. Van Landeghem kan in de persoonlijke anekdotes die ze vertelt haar bewondering niet verbergen, en uiteraard wordt Lanoye van zijn beste kant getoond – die ene bladzijde met citaten uit negatieve kritieken zet hem overigens net nog sterker in het zonnetje. Je hebt, als je door dit boek bladert, het gevoel dat alles vanzelf gegaan is en dat alles wat deze auteur heeft aangeraakt, in literair goud is veranderd. Een stuk waarin de zonder meer indrukwekkende carrière van de auteur beschreven wordt door iemand met wat meer afstand ware misschien toch wenselijk geweest.

Lanoye heeft in de eerste plaats zichzelf een prachtig cadeau gedaan met Lanoye 60. Ik ken geen ander Vlaams auteur die op een vergelijkbare wijze zo gefêteerd is. Maar ook de liefhebber vindt veel mooi en literair-historisch belangwekkend beeldmateriaal: van schattige foto’s uit het familiearchief over reproducties van de beruchte eigenbeheer uitgaven tot geweldig knappe stills uit de toneelopvoeringen van zijn werk. Lanoye 60 is een boeiende documentatie van veertig jaar schrijverschap. In scène gezet door Lanoye zelf. Uiteraard.
 
Tom Lanoye, Anni Van Landeghem: Lanoye 60. Groepsportret met brilletje, Prometheus, Amsterdam 2018, 235 p. : ill. ISBN 9789044638035. Distributie Pelckmans Uitgevers 

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 11, DECEMBER 2018

Berta Isla

Javier Marías

De klaverknoop

Paul Demets

Het amusement

Brecht Evens

International Bakery (voorheen Cinema Royale)

David Nolens

Michael Ondaatje

Blindganger

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 11, DECEMBER 2018

De blauwe vleugels

Jef Aerts, Martijn Van der Linden (ill.)

De pittige pruim die een pop werd

Vojtěch Mašek, Chrudoš Valoušek (ill.)

De torens van Beiroet

Paul Verrept

De waarheid volgens Mason Buttle

Leslie Connor

Het mysterie van niks en oneindig veel snot

Jan Paul Schutten, Floor Rieder (ill.)

naar overzicht


ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri