Vertaald proza

BOEKEN NR. 9, NOVEMBER 2025

Takiji Kobayashi: Het krabbenschip

door Jo Vanderwegen

Tussen alle Japanse boeken over katten, bibliotheken en comfortfood die de laatste jaren de boekhandels overspoelen, dook onlangs Het krabbenschip van Takiji Kobayashi (1903-1933) op, een uitzonderlijk origineel werk. Bij ons is auteur Kobayashi nauwelijks gekend, maar in zijn thuisland geniet zijn werk sinds twintig jaar een hernieuwde belangstelling.
 
Kobayashi groeide op in heel eenvoudige omstandigheden. Hoewel hij uit een verarmde landbouwersfamilie kwam, konden zijn ouders toch een opleiding voor hem aan de handelsschool financieren. Tijdens zijn studie kwam zijn voorliefde voor literatuur en schrijven naar boven drijven. Nadat hij afgestudeerd was, ging Kobayashi aan de slag bij een bank, waar hij gaandeweg een uitgesproken politiek bewustzijn ontwikkelde. Tevens engageerde hij zich in het linkse politieke leven. Dat viel natuurlijk slecht bij de Japanse overheid, die op dat moment bijzonder autoritair en expansionistisch georiënteerd was. Kobayashi liet zich niet door de intimidatiepogingen van de Japanse politieke politie (tokkō) afschrikken en schreef een verhaal waarin hij de martelpraktijken van die organisatie uit de doeken deed. Het hek was helemaal van de dam in 1929, wanneer Kobayashi Kani kōsen publiceerde, het werk dat nu dus vertaald als Het krabbenschip voorligt. Het verschijnen van een volgend boek (Fuzaijinushi) was zelfs directe aanleiding om Kobayashi te arresteren en politiek te vervolgen. Uiteindelijk zou Kobayashi op slechts dertigjarige leeftijd overlijden, bezweken aan de gevolgen van martelingen door de Japanse politieke politie.
 
Onverwacht wordt Het krabbenschip in 2008, bijna tachtig jaar na de oorspronkelijke publicatie, heropgepikt en alsnog een bestseller in thuisland Japan: tijdens de jongste economische crisis raakte het Marxistische werk helemaal terug in de belangstelling; er verschenen talrijke internationale vertalingen, een documentaire en zelfs een musical (!) over Kobayashi’s leven. Die grote publieke interesse mag best wel merkwaardig genoemd worden, gezien de uitgesproken linkse thematiek. Het krabbenschip vertelt op documentaire wijze hoe de honderden opvarenden van een varend conservenfabriek maandenlang gegijzeld worden door hun kapitalistische bazen. Het werk op het schip valt enorm zwaar en is extreem risicovol. De bemanning krijgt niet voldoende te eten; medische zorg en voldoende slaap ontbreken ook. Maar eigenlijk staan de arbeiders vrij machteloos, want ze zitten voor een half jaar gevangen op volle zee. Wanneer de opzichters het té ver drijven, komen de zeelieden uiteindelijk toch in opstand…
 
Het krabbenschip doet meteen denken aan Das Totenschiff van B. Traven uit 1926, zowat de eerste anarchistische roman; mogelijk raakte Kobayashi geïnspireerd door de klassieker van Traven. Waar Das Totenschiff meer weg heeft van een klassieke roman en bijtend cynisme de toon voert, kiest Kobayashi voor een heel andere aanpak. Hij stelt de criminele uitbuiting van het ultrakapitalisme aan de kaak en toont aan dat verzet tegen onmenselijke omstandigheden wel degelijk tot verandering kan leiden – het eigenlijke krabbenschip mag gerust gezien worden als een metafoor voor de Japanse maatschappij in haar geheel, trouwens. Het boek dient duidelijk een politiek doel, wat ook weerspiegeld wordt in de vormelijke uitwerking. Zo heeft Het krabbenschip geen klassiek hoofdpersonage, maar wordt het wel en wee van de hele bemanning gevolgd. Een opmerkelijke keuze, die wonderbaarlijk genoeg prima werkt. De vele onrechtvaardigheden die de bemanning ondergaat doen het bloed bij het lezen koken. Kobayashi neemt verder ook in het algemeen het imperialisme van Japan op de korrel, evenals de ongeremde verstrengeling van grootkapitaal, politiek en oorlogsindustrie, wat inderdaad zal leiden tot de Tweede Wereldoorlog.
 
Niet alleen vertaalde Luk Van Haute Het krabbenschip op een vlotte en eigentijdse manier, ook voorzag hij in een uitgebreid nawoord. Dat nawoord is eerder een essay dat vertelt over Kobayashi’s leven, de achtergrond van het werk en de receptie van Het krabbenschip in Japan en is een razend interessante tekst geworden. Warm aanbevolen.
 
Takiji Kobayashi: Het krabbenschip, Cossee, Amsterdam 2025. 160 p. ISBN 9789464522143. Vertaling van Kani kōsen door Luk Van Haute. Distributie Pelckmans Uitgevers

deze pagina printen of opslaan