Poëzie

BOEKEN NR. 2, FEBRUARI 2024

Lucienne Stassaert: De overkant van de tijd, op de valreep

door Dirk De Geest

De uitgever stelt deze uitgave voor als het ‘literaire testament’ van Lucienne Stassaert (geb. 1936). Gezien de leeftijd van de dichteres zou dat inderdaad het geval kunnen zijn, maar de jongste jaren heeft ze een grote werkijver en een grote creativiteit laten zien, die heeft geresulteerd in belangrijk literair en plastisch werk. De lezer kan enkel hopen dat deze bundel niet het sluitstuk van dat boeiende oeuvre blijkt te zijn.
 
Hoe dan ook is de toon wel die van de ouderdom. In vrijwel elk gedicht bezint de dichteres zich op haar eigen bestaan, en de precaire toekomst speelt daarbij een doorslaggevende rol. Toch is dit allerminst een moedeloze poëzie. Op sommige momenten is er sprake van een ware doodsangst maar op andere momenten gaat het om een soort van actief doodsverlangen. Hoe dan ook wordt de dood verbeeld op tal van manieren, maar bijna altijd gaat het om een soort van subtiele (zij het radicale) overgang.
 
Stassaert is altijd al een dichteres van beelden geweest, maar in haar jongste bundels krijgen enkele typische beelden het statuut van diepgaande symbolen. Zo wordt sterven hier vaak verbonden met een soort van absolute stilte, het wegvallen van prikkels, maar eveneens met hemelse muziek; de opleiding van Stassaert als klassieke pianiste klinkt hier onmiskenbaar door. Muziek is tegelijk een soort van alternatieve taal, die verwoordt wat de gangbare taal niet langer aankan. In dat opzicht gaat het om een grenssituatie, vergelijkbaar met de wijze waarop in andere verzen de overgang van dag naar nacht of de wending der seizoenen wordt opgeroepen om het overlijden poëtisch te vatten. Het gaat daarbij om een toestand die weliswaar ingrijpend is, maar die tegelijk in het leven van de ouderdom al grotendeels wordt voorbereid. Ook de ervaring van het heden is hier gereduceerd tot een steeds kleiner wordende wereld (al klinkt die buitenwereld door in kritische opmerkingen: de dichteres is haar vuur niet kwijt) maar evenzeer tot de essentie daarvan. Sommige gedichten krijgen daardoor ook wel iets abstracts en naderen de evocatie van mystieke ervaringen of filosofische bezinningen.
 
Het is echter boeiend om zien hoe de dichteres Stassaert ook blijft zweren bij het moment. Een aantal gedichten weerspiegelt haar geloof in de vriendschap, en uiteraard krijgt ook de kat daarin een vooraanstaande rol. Ook het verleden blijft onophoudelijk mee dat heden bepalen. Eens te meer roepen gedichten de reeds lang overleden ouders op, en de traumatische ervaring van het huwelijk resulteert opnieuw in enkele schrijnende verzen. Wel is het zo dat de ‘jonkvrouw met de spade’ (een titel die verwijst naar het debuut van de schrijfster) op een minder traumatische manier graaft in haar verleden en haar identiteit: ze schraapt nog steeds lagen af, op zoek naar een verdwenen (en deels mythische) oorsprong, maar de grote angst en de extreme schuldgevoelens van het vroege werk hebben toch grotendeels plaatsgemaakt voor een gelouterd besef. De kwetsbaarheid van de mens is gebleven, maar in de ouderdom wordt die ook wel gekoesterd als een kostbaar bezit. In dat perspectief zijn deze verzen soms genadeloos maar evenzeer troostend en herkenbaar.
 
Lucienne Stassaert: De overkant van de tijd, op de valreep, P, Leuven 2023, 90 p. ISBN 9789464757309


deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 2, FEBRUARI 2024

Bloedzang

Caro Van Thuyne

De essays 1982-2022

Stefan Hertmans

De vlaktes

Federico Falco

Licht dat naar ons tast. Verzamelde gedichten

Bernard Dewulf

Puur geluk

Katherine Mansfield

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 2, FEBRUARI 2024

Er kwam een krokodil logeren

Harmen van Straaten

Het meisje van het woud

Eléonore Devillepoix

Liefde en dood in de rode stad

Rindert Kromhout

Net goed!

Tjibbe Veldkamp, Rachelle Slingerland (ill.)

Patina. Patty is geen bagger

Jason Reynolds

naar overzicht


ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri